Według mnie na
dziś sytuacja jest rozwiązana, zgodnie z tym co twierdziłem
wcześniej. Putin przegrał. On osobiście. Postawił na szali
zakład, że zachodnie mocarstwa (cokolwiek o nich nie sądzić
jeszcze jakąś siłę mają) nie zareagują na aneksję Krymu i/lub
destabilizację Ukrainy. I przegrał. Tak jak się przegrywa zakład.
Tylko, że on na szali postawił całą ideologię imperializmu
rosyjskiego.
Obywatele Rosji
zadają sobie co jakiś czas pytanie, dlaczego żyją na tak
relatywnie niskim poziomie materialnym i słyszą odpowiedź, że
trzeba utrzymywać imperium. Ta odpowiedź jest zupełnie dobra. Za
imperium można poświecić drugi plaster szynki na chlebie z masłem
i wszystko w porządku. Tylko jeśli przywódca tego imperium
utrzymać nie potrafi to ma prze....
Bo,
najzwyczajniej w świecie pojawia się pytanie: gdzie jest mój
plaster szynki i kto go zjadł. Odpowiedź: oszukali nas i okradli,
ale odbijemy - jest dobra. Odpowiedź: nie ma i nie wiemy gdzie -
jest zła.
Zła odpowiedź
kończy się we wschodniej despotii żądaniem głowy.
Dziś czasy mamy
jednakże trochę inne i na przykład Chruszczow po dymisji jeszcze
żył. Putin być może też przeżyje. Może nawet utrzyma się na
stołku. To ostatnie to zresztą byłoby najlepsze dla wszystkich
rozwiązanie.
Bez poważania
międzynarodowego i krajowego, zmuszony do sprzedaży surowców,
siłą rzeczy odwróciłby proces stopniowego odzyskiwania siły i
wpływów przez Rosję.
Alternatywy są
dwie: najbardziej prawdopodobna, czyli domęczenie się do końca
kadencji i oddanie władzy, mniej lub bardziej dobrowolne, komuś z
ekipy, kto będzie tolerowany przez społeczność międzynarodową,
albo kryzys i obalenie władzy w stylu ukraińskim. To ostanie
jednak uważam obecnie za raczej nieprawdopodobne, ponieważ
najważniejsze w tym wszystkim jest coś zupełnie innego.
Dyplomacja
gazowa poniosła w całej rozciągłości klęskę. Każdy klient
Rosji, jeśli miał odrobinę myślenia państwowego i instynktu
samozachowawczego zrobił co mógł, aby się od Rosji jako
monopolisty uwolnić (w Polsce niestety tylko rząd Kaczyńskiego w
ogóle działał w te stronę, ale na szczęście Tusk to olał
zamiast zepsuć).
To wszystko
jednak ma oczywiście swój fundament, którym jak zwykle jest
energia. I prawda, jak wszyscy podejrzewają, chodzi o gaz - tylko z
zupełnie innej strony, niż wszyscy podejrzewają...
Niemcy nie
potrzebują już rosyjskiego gazu. Mogą z niego zrezygnować w
całości jutro, z bardzo drobnymi uciążliwościami, lub za
powiedzmy dwa lata - wtedy nikt by tego nie zauważył. Kupują, bo
jest im wygodnie, ale nie są w żadnym stopniu od niego
uzależnieni. Byli, owszem,10 lat temu. Dziś to Gazprom ma problem.
Wyjaśnieniem jest
OZE, a przede wszystkim energetyka wiatrowa. Według zasad działania
sieci energetycznej (zasad dla wykorzystania z OZE, oczywiście) siec
ma obowiązek przyjąć cały prąd wyprodukowany przez OZE, a
następnie kupuje dalej, od kolejno najtańszego w produkcji. W ten
sposób, przy relatywnie stałym zużyciu, działających
tradycyjnych elektrowniach i umiarkowanym eksporcie prądu,
najbardziej traci najdroższe źródło energii. Najdroższa jest
produkcja z oleju, ale takowej już praktycznie w kontynentalnej
Europie nie ma, następny jest gaz. I w tym miejscu się dzieją
najciekawsze rzeczy.
Otóż: zużycie gazu
do celów energetycznych w Niemczech leci na pysk. Tak, to jest
najlepsze określenie. Przy mało zmienionym poziomie zużycia
grzewczego, łączne zużycie rosło ze znaczną roczną zmiennością:
od roku 1990 i 2293
petajouli, do 2006 roku i 3312 petajouli .
Od tego roku widać
spadek: w 2012 łączne zużycie wyniosło 2954 petajouli. Co
istotne: Niemcy maja swoje złoża i oczywiście najpierw korzystają
z nich, a dopiero potem z importu z krajów ościennych, na końcu
zaś potrzebują gazu z Rosji. Gaz z Rosji jest też pierwszym, z
którego rezygnują.
Wiadomo, ze
niemieckie wydobycie w tym czasie spadło z ok 600-650 PJ do 390 PJ w
2012 roku. Wiadomo, ze import z Rosji i Holandii był w 2012 roku
praktycznie równy i wynosił po ok. 650 PJ. Stad wnioskując, można
prawie cały spadek konsumpcji przypisać zmniejszonym zakupom z
Gazpromu. To by dawało 358 PJ, powiedzmy, ze w związku ze spadkiem
wydobycia na Morzu Północnym przyjmiemy 300 PJ.
To i tak jest 1/3
poprzedniego rosyjskiego eksportu do Niemiec, który stanowi prawie
30% sprzedaży eksportowej Gazpromu.
Teraz możemy przejść
do poziomu uzależnienia Niemiec od importu surowców energetycznych
z Rosji. Dla całości sprawy nie ma on praktycznie znaczenia.
Produkcja energii elektrycznej z gazu to obecnie poniżej 9%, z czego
mniej niż 1/3 to import z Rosji. Czyli mówimy o mniej niż 3%
paliwa do produkcji energii elektrycznej. Należy przy tym zwrócić
uwagę, ze prąd z gazu się produkuje wtedy, gdy jest on absolutnie
potrzebny i nie ma innej możliwości, poza oczywiście blackoutem
lub brownoutem (czyli zmniejszeniem napięcia w sieci w związku z
brakiem mocy).
Czyli: skoro
niemiecka sieć energetyczna jest najlepsza i najbardziej niezawodna
na świecie, spośród krajów większych niż mikropaństwa, to
odcięcie od rosyjskiego gazu spowoduje najwyżej obniżenie
niezawodności do poziomu USA, UK, czy Włoch. A i to niekoniecznie-
więcej w dalszej części wpisu.
Reszta gazu idzie na
ogrzewanie. Poziom zużycia energii do ogrzewania w Niemczech jest
pomijalny. Ile wyjdzie tyle jest i w zasadzie jest to czysty zbytek,
z którego można w skrajnych warunkach zrezygnować bez większego
problemu.
W razie potrzeby
obniżenie temperatury w fabrykach z 22 do 15 i w domach z 26 do 19
stopni to niewielki problem, także niewiele wpływający na komfort
życia. Ot, trzeba czasem sweter założyć. Tyle prawdopodobnie
wystarczy aby zrezygnować z rosyjskiego gazu w całości.
Z rzekomego
uzależnienia, czyli importu rzędu 25% okazuje się , ze 10% nie
istnieje, a pozostałe 15% to tylko wygodnictwo zamożnego, z którego
to wygodnictwa można zrezygnować z dnia na dzień i narzekać, albo
ze stosownym wyprzedzeniem i planem i tego nie zauważyć.
Podsumowując
sytuację: w ciągu ostatnich 6 lat popyt na gaz z Gazpromu,
uwzględniając tylko Niemcy, spadł o 10% całkowitego eksportu.
Teraz patrzymy na dalsze pozycje. Widzimy tu Włochy. Zużycie gazu
jest tam spore i uzupełnia istotnie produkcję prądu z elektrowni
wodnych. Problem dla Gazpromu polega na tym, ze przy zupełnie
dobrych warunkach słonecznych Włoch, fotowoltaika może konkurować
z importem gazu.
Następny istotny
klient Gazpromu - i tu zdziwienie - Ukraina. I następny problem: w
czasie rządów pomarańczowych uchwalono ustawę o OZE która była,
jak ja bym to określił, kopią niemieckiej w wersji dla biednych.
Umiarkowane, ale rozsądne wsparcie dla sprawdzonych technologii -
wiatru, PV i malej hydro i nic więcej, żadnego inwestowania w nowe
przełomowe technologie, istotą była niezależność od importu
gazu.
I zadziałało: razem
z innymi działaniami, oszczędnościami oraz bankructwami
szczególnie energożernych fabryk, zużycie gazu na Ukrainie w
latach 2009 - 2013 spadło o 40%. Taka liczba to nie są żarty.
Jasne, to były proste rezerwy, ale z każdej strony Gazprom miał
konkurencje. I to najbardziej perfidną, wcale nie innych dostawców,
tylko konsumentów mających tańsze technologicznie alternatywy.
Razem cala ta
energetyka odnawialna wcale nie produkuje wielkich ilości energii,
ale jak widać wystarczające, aby solidnie zaszkodzić Gazpromowi, a
przez to całej Rosji. W normalnej sytuacji nie byłby to wielki
problem, ale w obecnej jest to początek problemów. Podstawowym było
i nadal jest oparcie całej koncepcji polityki Rosji o dogmat
niezastępowalnosci rosyjskiego gazu.
Teraz się okazało,
ze był to strategiczny błąd, który spowodował cały zestaw innych problemów. W ramach realizacji tej rosyjsko-gazpromowej polityki
inwestowano olbrzymie kwoty w zagospodarowanie nowych pól w
najbardziej odludnych i niegościnnych miejscach na ziemi, co się w
oczywisty sposób przekładało na koszty, oraz w:
największy
strategiczny błąd Rosji, czyli Rurociąg Północny
Z punktu widzenia
doktryny polityki gazowej był to świetny projekt, zwłaszcza, ze to
Niemcy dali na to kredyt. Jak teraz ten gaz Niemcom jest potrzebny
nie do przeżycia, a do ekstra komfortu, z którego można przecież
jutro zrezygnować, to sytuacja nie jest taka fajna. A jeszcze
niedawno, może nawet w zeszłym tygodniu, zakończono przebudowę
rurociągu z Polski do Niemiec i obecnie można pompować gaz także
w druga stronę.
Podejrzewam, ze w
pilnym trybie spokojnie można w ten sposób przebudować także
rurociągi prowadzące z Polski na Ukrainę w ciągu miesięcy, czyli
przed najbliższą zimą. W tej wersji Rurociąg Północny jest
olbrzymim obciążeniem dla Gazpromlandi, bo Niemcom nie odważą się
zakręcić kurka. Nie tylko nie maja żadnego pretekstu, ale jeśliby
nawet mieli prawdziwy powód, i tak by to spowodowało zjednoczenie
niemieckich władz, społeczeństwa i biznesu pod hasłem zakończenia
zakupów z Rosji.
Słowem - gdzie się
nie obrócić, dupa z tylu…
A teraz załóżmy
taki scenariusz: Rurociągiem Północnym bezpiecznie płynie gaz, to
się nie zmieni. Nowe instalacje PV w tym roku w Niemczech dochodzą
do takiego poziomu, ze poza sezonem grzewczym, import gazu z Rosji
jest niepotrzebny (bardzo prawdopodobne). Aby z punktu widzenia
Niemiec coś z tym pasztetem zrobić, można gaz wyeksportować do
Polski (już przygotowane), ale w Polsce tez zasadniczo gazu się
używa tylko do ogrzewania, na cele przemysłowe spokojnie
wystarczają krajowe złoża.
Dalszym, oczywistym
rozwinięciem tego pomysłu jest wysłanie tego gazu na Ukrainę,
która go potrzebuje. Problem polega na tym, ze Ukraina go bierze
bezpośrednio z Rosji, a Niemcy tez maja w umowie klauzule o
nieodsprzedawaniu dalej, znaczy odbiorą czy nie, potrzebny czy nie,
płacić trzeba, odsprzedać nie można.
Dalej rozwiązanie
się narzuca samo: załatwić zamkniecie połączeń gazowych na
granicy Rosji i Ukrainy tak, aby wyglądało to w całości na winę
Rosji, i dzięki temu mieć uzasadnienie humanitarne do naruszania
umowy z Gazpromem i odsprzedawania gazu z Rurociągu Północnego
dalej, znaczy do Polski i Ukrainy.
Niemcy zostają
gwarantami bezpieczeństwa energetycznego Polski i Ukrainy, oraz już
absolutnie podstawowym klientem Gazpromu, który może sam stawiać
warunki. Gazu z Rosji generalnie będzie mniej, bo rurociągi przez
Ukrainę to nadal zupełna podstawa, ale ten gaz, jak już
wspominałem, nie jest tak bardzo potrzebny, a przy patriotycznej
akcji oszczędzania energii - w ogóle. W ten piękny sposób
Gazpromlandia traci mniej-więcej połowę sprzedażny na najlepiej
płacącym rynku. Gazprom w takiej sytuacji ląduje od razu w dość
nędznej pozycji. Ma do spłaty kredyty na olbrzymie rozgrzebane
inwestycje, z których gaz by może i byłby opłacalny, gdyby trafił do Europy. Tak samo ma do spłaty kredyty za ta nieszczęsna bałtycką
rurę. Tez niemałe.
Z dobrych wiadomości
dla Rosji i Gazpromu - Chińczycy kupią ten nieszczęsny gaz i
zapłacą bez problemów. Zła wiadomość jest taka, że zapłacą
gdzieś polowe tego co Europa. Jeszcze gorsza, że bezpośredniego
połączenia nie ma. Dobra wiadomość połączenie jednak jest, ale
znów gorsza, oczywiście przez Kazachstan…Tą relatywnie nową
rurą już wędruje gaz z Azji Środkowej do Chin, z pominięciem
Rosji.
Generalnie otwarcie
tego rurociągu to była dla Rosji dość marna wiadomość, bo
poprzednio kupowali za śmieszne pieniądze gaz z Uzbekistanu i
Turkmenistanu i sprzedawali go do Europy. Teraz ten biznes przejął
Kazachstan, wysyłając do Chin, co oczywiście robi już od kilku
lat kolejna wyrwę w budżecie Gazpromu.
A na deser
wszystkiego, adding insult to injury, Kazachstan w zeszłym tygodniu
podpisał z Chinami umowę kredytowa: pożyczyli 700 mln dolarów na
druga, większa nitkę tej rury. Wystarczy na przesłanie całego
gazu z Azji Środkowej lub części rosyjskiego do Chin. A ze Gazprom
po zamknięciu ukraińskich rurociągów nie miałby innych
odbiorców, to będą sprzedawać za tyle, ile im Chińczycy łaskawie
zapłacą, oraz zapłacą za tranzyt stawki, jakich zażąda
Kazachstan.
Tu przypomnę jeszcze
raz: tradycyjna przyjaźń kazachsko-rosyjska jest jeszcze głębsza,
niż była polsko- radziecka w latach 1920 i 39. Oni ich po prostu
mieli na karku dłużej i dokładniej, dostając w spadku po ZSRR
dwie z trzech największych katastrof ekologicznych. Żadnych
złudzeń, każdy Kazach, a już zwłaszcza ich obecny dożywotni
prezydent zrobi wszystko, aby podkopać, a najlepiej wykończyć
obecna Rosję. I jest ku temu w idealnej pozycji: jednego z dwóch
ostatnich sojuszników (obok Białorusi).
Teraz: niesamowicie
sprawna polityka ukraińska, która, wspólnie z polska przekonała
świat, ze padła ofiara bezpodstawnej agresji, a zrównanie Putina z
Hitlerem doszło tak daleko, że w parlamencie USA Republikanie
współpracują z prezydentem, co się chyba z obecnym prezydentem
jeszcze nie zdarzyło.
Oczywiście, poza
gazem jest jeszcze ropa, która o niebo łatwiej transportować i bez
której znacznie trudniej się obyć. Ta od Rosji będzie kupowana,
tylko bardzo możliwe, ze Niemcy sami przyspiesza program
uniezależnienia się od ropy w transporcie, a jeszcze istotna cześć
ogrzewania odbywa się tam za pomocą oleju opalowego. To jest
możliwe do relatywnie szybkiej zmiany, wymaga tylko odpowiedniej
ilości fachowej kadry, kasy i determinacji. Na razie im brakuje tego
ostatniego, ale to się właśnie w tym tygodniu zmienia.
Poza tym Rosja w
eksporcie ropy tez jest właściwie uzależniona od rurociągów.
Transport ropy przez porty Północy wymaga tankowców z klasa
lodowa, a tych jest mało i obecnie w cenie, przez Bałtyk możliwe,
ale tu są ograniczenia wielkości utrudniające korzystanie z
tankowców, a przez Morze Czarne prawie wykluczone bo są tam
problemy z przepustowością Bosforu i Turcy bardzo krzywo patrzą na
ładunki niebezpieczne w środku ich największego miasta (a jeszcze
krzywiej jak to będzie Rosja robić). Na dalekim wschodzie brakuje
infrastruktury przesyłowej, a zresztą tez jest problem z lodem.
Kolej jest generalnie droga, a i tak zapuszczona, bez nowych
inwestycji (o co mają pretensje Chińczycy). Pozostają rurociągi,
które prowadza do Europy, lub istnieje zupełnie nowy, do Chin.
Przez Kazachstan....
W tej układance o
takim drobiazgu jak jeszcze świeże, z końca ubiegłego roku umowy
o niemieckim wsparciu dla kazachskiego planu rozwoju energetyki
odnawialnej to nawet nie ma co mówić.... Dziwne jakby tego nie
było.
W trakcie pisania
sobie sam odpowiedziałem na wątpliwości z początku artykułu,
zwłaszcza, ze z przerwami go piszę dwa dni, podczas których się
dużo wydarzyło. Obecnie, moim zdaniem, dla uratowania putinowskiej
kliki jedyną nadzieją jest szybka diagnoza raka mózgu, o którym
się już mówiło. W razie problemów z diagnozą, albo stosownym
glosowaniem nad usunięciem z urzędu z powodu stanu zdrowia,
wschodnia tradycja medyczna mówi, ze ołów bardzo przyspiesza
śmiertelne skutki raka mózgu, zwłaszcza u władców....
Choć z drugiej
strony Rosja z coraz większymi problemami i uzależniona od
widzimisię Niemiec i Chin oraz płacąca ciężkie frycowe dla
Kazachstanu wszystkim się podoba. Wszystkim. I to jest słowo klucz.
Właściwie nie ma ani jednego państwa, czy poważnej grupy
interesów (czy to banksterka, czy lobby gejowskie) w którego
realnym interesie jest poparcie Rosji w dzisiejszym kształcie. Za to
w razie czego niepodległe państwa Tatarstanu i okolic - tu
Kazachowie i Turcy pomogą, jakieś niepodległe państewko wokół
Wołgogradu…. jak wcześniej pisałem - lista chętnych do pomocy
jest już bardzo długa. I może w nieco okrojonej Rosji nawet już
wtedy ten Putin nie będzie nikomu przeszkadzał.…..
A uprzedzając
pytania o dane tu do ściągnięcia (po niemiecku) jest szczegółowe zestawienie niemieckiego
matriksu energetycznego za lata 1990-2012, większość wniosków
jest właśnie na podstawie szczegółowej analizy tego. Tu dla
odmiany dane o zużyciu energii w ogrzewaniu. Pozostałe można łatwo
wyguglować, zwłaszcza te z Kazachstanu, bo zdaje się, że media
tam są tak bardziej rządowe i podają dość obszernie dane o
inwestycjach i umowach rządowych.