- Był dziś w Buenos Aires (samym mieście) pożar. Tragiczny. Spalił się magazyn, w trakcie zawaliła się ściana, zginęło 9 strażaków.
- To by było tyle w temacie. Natomiast znacznie ciekawsze jest co to był za magazyn i co w nim było. Otóż należał on do firmy Iron Moutain, wielkiej korpo zajmującej się usługami przechowywania i archiwizacji danych. Jej akcje są składnikiem indeksu S & P 500, itd. Generalnie ma swoje oddziały w większej części świata i jako taka oferuje też ogólnoświatowe usługi archiwizacyjne, stąd należy się domyślać, że lwią część jej klientów stanowią także międzynarodowe korpo.
- Z tymi ostatnimi w Argentynie jest aktualnie zabawnie. Do drobnych problemów Shella i czołowych banków inwestycyjnych, o których pisałem ostatnio dołączyli rolnicy. No, powiedzmy, że dla potrzeb propagandy w wydaniu organu prasowego Goldman Sachsa (Clarin, znaczy) nazywa się ich rolnikami. Chodzi mianowicie o Bulge International, Cargill i jeszcze jedną z wielkich agrokorpo, chyba Midland. Każda z nich to są setki tysięcy hektarów żyznej pampy w samej Argentynie, oprócz tego USA, ale też Europa Środkowa, zwłaszcza Rumunia, Ukraina, itd. Specjaliści od manipulowania rynkami i okradania całych państw (np. pierwsza z nich prawie oficjalnie prowadziła neoliberalną politykę ekonomiczną Argentyny w latach 1989-92). Ale oficjalnie są to biedni, wiecznie wyzyskiwani rolnicy....
-
- Przy ostatniej kwestii spadku rezerw walutowych wypłynęło zupełnie poważne pytanie – gdzie są dziesiątki milionów ton pszenicy i soi z ostatnich żniw? Powinny zostać wyeksportowane, jak zwykle, i spowodować dopływ waluty do banku centralnego. I zostały- te zebrane przez mniejszych i średnich producentów. Osobiście prezes Sociedad Rural Argentina przyznał, że rolnicy mogą sobie oszczędzać w czym chcą, a jak lubią w zbożu i soi to będą i aktualnie „oszczędzają”. No mogą, ale trzymanie tej ilości w silosach i silosoworkach (chyba tak to jest po polsku?) jest nieco dziwnym zachowaniem. Zwłaszcza jak zaczyna przeszkadzać w następnych uprawach. Tak czy inaczej, chodzi o równowartość 30 MILIARDÓW dolarów, których nie ma w banku centralnym, bo sobie leżą na polach. A jak gdzie i dokładnie od kiedy, jakie są zobowiązania tego dotyczące i kto czym handlował nie wiemy. Nie wiemy także po co Shell składał zlecenie kupna dolarów dwa tygodnie temu, ani dlaczego znane banki inwestycyjne zamiast same zarobić na tak lukratywnym zleceniu albo chronić klienta je zmieniając, złożyły w imieniu klienta zlecenie na rynku. I już się nie dowiemy, bo dziś właśnie spłonął magazyn z dokumentacją... My, zwykli obserwatorzy, to oczywiście jedna sprawa, ale znakomicie to także utrudni działanie prokuraturze, w tym Wydziałowi Przestępstw Finansowych, który w zeszłym tygodniu wszczął śledztwo w sprawie manipulowania kursem peso przez Shella i banki....
- A tak przy okazji: podobny pożar magazynu dokumentów tej samej Iron Mountain był w Londynie w 2006. Też budynek spłonął do fundamentów, na szczęście wtedy nie było ofiar- za to później policja ustaliła, że było to podpalenie. Sprawców bodajże nie znaleziono.
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą żywność. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą żywność. Pokaż wszystkie posty
Magazyn płonie
Jeszcze o tajnych laboratoriach co mają zbawić świat
- Dodając trochę do poprzedniego wpisu pod tym tytułem- moją tezą jest- nie potrzeba niczego ponadto, co już istnieje- może z odrobiną ulepszeń. Ale za to fizyki się nie przeskoczy. Ograniczenia są, jakie są i żadne pomysły rodem ze StarTreka tego nie zmienią. Ale poza tym, trzymając się ziemi i nie odlatując za daleko- można sobie wyobrazić parę rzeczy:
- Przypuśćmy, że na poziomie elit biznesowych, finansowych i politycznych zapada konsensus- wobec wyzwań obecnej sytuacji energetycznej przebudowujemy w całości gospodarkę na źródła odnawialne i działamy konsekwentnie w tym kierunku. Nawet tego typu deklaracje się zdarzają.
- Więc pewien technologiczny opis stanu docelowego. Akurat konkretne miejsce nie ma za dużego znaczenia. To, że sieć energetyczną można w dużej części oprzeć na źródłach odnawialnych jest w miarę oczywiste- czy w całości- to oczywiście inne pytanie. Widziałem badania (oczywiście nie pamiętam gdzie- był to jakiś niemiecki instytut), w których wyliczano, że przy zabezpieczeniu potrzeb rzędu 9% z niezawodnych elektrowni wodnych można całą sieć oprzeć na źródłach odnawialnych i da się to jakoś zbilansować. Kluczem do wszystkiego jest jednak transport. Jeśli będzie istnieć nowoczesna sieć transportowa, cywilizacja pozostanie.
- Słoniem w menażerii jest tu samochód osobowy. Każdy może sam zobaczyć jaką część wydatków na ogólnie pojęte wyroby przemysłowe przeznacza na samochód i rzeczy z nim związana, a jaką na całą resztę. Ale tylko przemysłowe- nieprzetworzona żywność i energia nimi nie są (paliwa w sporej części- tej rafineryjnej).
- Otóż, pomimo prób, dobry i sensowny samochód na energię odnawialną można zrobić tylko jako zasilany bateriami, w których to wypadku obecna technologia nie jest wcale taka odległa od teoretycznych limitów. Problem polega na tym, że do utrzymania jazdy samochodem osobowym po dobrej drodze z prędkością, gdzie opór powietrza jeszcze nie stanowi dużego problemu potrzeba ok. 10 kW, czyli na taką jazdę (znaczy powiedzmy 90 km/h na autostradzie) przez godzinę potrzeba 10 kWh (można to zmniejszyć zwężają opony- ale kosztem drogi hamowania)- ok. 70-100 kg dobrych baterii litowych. Dodawszy do tego gorsze drogi, jazdę pod górę, a zwłaszcza miejską (choć odzysk energii przy hamowaniu trochę tu może pomóc) mamy to co mamy i żadne sztuczki marketingowców tego nie zmienią. Ale przede wszystkim właśnie ta ilość zużywanej energii wygląda nieco nierealnie i też trudno wyobrazić sobie działanie przemysłu na takim poziomie w oparciu o źródła odnawialne- przynajmniej w początkowym okresie. Choć z drugiej strony oczywiście należy wykorzystać możliwie jak najbardziej istniejąca infrastrukturę, zanim zbuduje się nową, bardziej efektywną.
- Ale dalej- obecne ceny fotowoltaiki są już tak niskie, że można sobie wyobrazić przejście całej energetyki na energię odnawialną, dodawszy do tego oczywiście wiatr- ale jego zasoby zaczynają być, zwłaszcza w Europie, ograniczone. Oczywiście problemem jest to, że wiatr wieje kiedy chce, a słońce świeci tylko w dzień, a w warunkach zimowej Europy i to nie bardzo. Oczywiście jako dodatek może działać smart grid, słuszna ilość elektrowni szczytowo-pompowych, kiedy już zabraknie miejsc na tamy, itp.- ale żadnych złudzeń, chyba przez długi czas nawet najbardziej udanej przebudowy sieci energetycznej sojusznikiem pozostanie 20 stopień zasilania...
- Podsumowując- to wszystko da się zrobić- ale koszty zarówno inwestycyjne, jak też poziomu życia muszą być spore. Droższy i zawodny prąd w sieci w miejsce dostępnych paliw, drastyczne zmniejszenie produkcji przemysłowej i przebudowa jej struktury to są spore wyzwania. Bez kompletnego zawału państwa i struktury społecznej możliwe tylko w krajach relatywnie bogatych, a i to tylko pod warunkiem zgody społeczeństwa. Alternatywą jest co prawda funkcjonowanie w warunkach pogłębiającego się kryzysu i stopniowe staczanie się w stronę Kongo, ale przy braku zaufania społecznego i tak większość oceniałaby takie działania jako złodziejstwo i brak jest jakichkolwiek szans na sukces.
- Teraz- co jest możliwe, zakładając powyższe warunki? Po pierwsze- generalnie transport szynowy. W warunkach miejskich oczywiście klasyczny tramwaj- jest dobry, sprawdzony i względnie tani. Dla pewnego wyobrażenia- opory ruchu na szynach dla przeciętnego nowoczesnego (czyli dość dużego) tramwaju to 4 kW (porównajmy to z samochodem!!!). Patrząc oczywiście na trwałość samego taboru i czas eksploatacji wyposażenia linii mamy ten sam problem- budowanie porządnych rzeczy na dekady zamiast wyrzucania na śmietnik po kilku latach. W warunkach kryzysu to oczywiście zaleta, ale przeniesienie zasobów na inwestycje w takiej sytuacji jest problematyczne. Sensowna sieć tramwajowa może oczywiście tez służyć do transportu towarów- tylko znów- to jest trudność przede wszystkim ze strony biznesowej- jak właściwie to rozliczać? Tego typu rozwiązania jak najbardziej istnieją, ale są wyjątkami i oczywiście najpierw musi istnieć dobra sieć tramwajowa, a dopiero potem można myśleć o adaptacji jej do transportu towarowego.
- Dlatego tez znacznie większym problemem jest transport międzymiastowy i zwłaszcza podmiejski. Międzymiastowy- to właściwie jest całkowicie dzisiejszy model- zelektryfikowana kolej jest czymś co jest i działa. Problemem jest zarządzanie i logistyka, ale generalnie jest zupełnie dobrze- dodatkiem zastępującym samoloty na krótszych trasach oczywiście jest szybka kolej. Znów- to tylko kwestia zgody społecznej na inwestycje.
- Najbardziej problematycznym miejscem są przedmieścia i mniejsze miejscowości. Właściwie zawsze transport w tym zakresie był nieopłacalny. W 19 w. rozwiązywano to tak, że wielkie firmy budujące główną siec kolejową zawierały porozumienia z lokalnymi biznesmenami dopłacając do eksploatacji bocznych linii, które służyły jako feeders (brakuje mi dobrego polskiego słowa) dla głównej linii. Pojawienie się transportu motorowego znakomicie zniszczyło tą ekonomię i następnie boczne linie zaczęły znikać, wszędzie na świecie. I tu pojawia się dość ciekawa konstrukcja pewnej argentyńskiej firmy- Tecnotren. Założenie biznesowe jest ciekawe- stworzyli pojazd do transportu pasażerów po opuszczonych liniach kolejowych. Ten pociąg nie spełnia oficjalnych wymogów bezpieczeństwa dla pojazdów kolejowych, w związku z czym waży 1/4 tego co by musiał ważyć spełniając te wymogi. Maksymalna prędkość 40 km/h, czyli żałosna (ale właściwa dla torów w złym stanie), ale za to silnik 1.7 D fiata (który tu naprawi każdy kowal) i zużycie paliwa, jak podają 16 litrów ropy na 100 km. Oczywiście dostosowanie tego do logistyki towarowej to inny problem, ale sprzęt jest i zdaje się, że staje się całkiem popularny, bo opuszczonych torów akurat w Argentynie nie brakuje. Pojazd ten jest tak mało energożerny, ze po obłożeniu go panelami słonecznymi powinien działać nawet bez doładowywania baterii.
- Oczywiście- zupełnie lokalny transport, czy to ludzi czy towarów, pozostanie domeną samochodów elektrycznych- i tu jest ich nisza- dowóz do lokalnej stacji kolejowej, załadunek, wyładunek. Tak to może działać. Ale o dziwo nie widziałem na rynku żadnego pojazdu elektrycznego o właśnie takim przeznaczeniu. Co nie zmienia faktu, że skonstruowanie go jest raczej łatwe i poradziłby sobie z tym prawie że pan Wiesio co ma garaż. To tak w skrócie- zużycie paliwa bezpośrednio w rolnictwie to jest w najlepszym wypadku traktor elektryczny i wymiana zespołów baterii, a w transporcie morskim na dziś sprawa mało realna- w rzecznym zupełnie inna sytuacja- barka napędzana ogniwami słonecznymi wydaje się dość realnym pomysłem. W ten sposób realnie można zmniejszyć, w miarę postępu inwestycji zużycie paliw kopalnych do powiedzmy 5-10% dzisiejszego. Tylko... Wymaga to oczywiście zgody społecznej, pokonania lobbys zyskujących na utrzymaniu status quo- czyli realnie przekonania stosownych oligarchów, że po zmianach też zarobią. I to jest tak naprawdę największy problem. A jeśli uda się stworzyć system, gdzie zarabia na takim przekształceniu także klasa średnia- co w dużym stopniu się udało w Niemczech, to właściwie sukces jest zapewniony.
- Przekształcenie to oczywiście koszty inwestycji- efektywnie zmniejszenie konsumpcji i dług. Ale z nadzieją na wyjście. Wymaga jedynie wspólnego działania i spójności społecznej, ewentualnie oświeconego zamordyzmu- ale jest on znacznie gorszy niż społeczna zgoda.
Egipt cz. 2
- Przy okazji- już po napisaniu poprzedniego wpisu znalazłem informacje o polityce właśnie obalonego prezydenta. Już w tym roku planował zwiększyć udział krajowego zboża w konsumpcji do 60%. Tu mała dygresja- z kontekstu zrozumiałem, że całość pszenicy jest skupowana przez państwo, i następnie w mieszance z importowanym sprzedawana młynom, które dalej sprzedają po ustalonej, państwowej i bardzo niskiej cenie. Bardzo podobnie ma się sytuacja z paliwami.
- Wszystko było w miarę w porządku, dopóki zboże i ropa były po pierwsze tanie, a po drugie krajowa produkcja była w miarę wystarczająca. Ten sam problem, który jest ze zbożem jest także z paliwami. Obecnie już były rząd próbował także nieco rozwiązać problem paliwa- wprowadzając kartki (a konkretnie kartę elektroniczną- w końcu świat idzie do przodu...) Z limitem rocznym zakupu subsydiowanego paliwa- 1800 l, ale tylko dla samochodów poniżej 1600 cm pojemności- jeśli kogoś to interesuje. Rząd jak wiadomo, jest już były, więc pewnie nic z tego nie wyjdzie, a buce w mundurach, zrobią tyle co potrafią buce w mundurach- pokazali nie tylko w Polsce i Argentynie... Parę osób zamordują, parę wsadzą do więzień, zrujnują gospodarkę do cna i będą się chwalić jakie to wprowadzili „bezpieczeństwo”. Czyli zapewne będą mieć odpowiednik lat 80-tych w Polsce, aż się wszystko kompletnie nie zawali.
- Ale nie o tym. Trochę się zastanowiłem, policzyłem i teoretycznie się da. Przyjmijmy prosty schemat- uprawy półpustynne- oliwki, daktyle i cytrusy. Inne uprawy na gruntach nawadnianych odsalaną wodą są moim zdaniem absurdem (jeszcze są agawy, ale mało znane w tym rejonie).
- Dalej- najprostsza i najtańsza technologia nie używająca paliw kopalnych to destylacja przy użyciu próżniowych kolektorów słonecznych (klasyczne chyba nie są w stanie osiągać wystarczających temperatur). Minimalna ilość wody dla jakiejkolwiek uprawy to 300-400 mm rocznie, choć faktycznie dla sensowych i w miarę pewnych zbiorów w takim klimacie 2-3 krotnie więcej. Próżniowy kolektor słoneczny ma sprawność rzędu 80% (oczywiście, ze względu na odstępy pomiędzy rurami faktycznie mniejszą, ale to można pominąć). Dla uproszczenia pominę garść przeliczeń, które zrobiłem i podam wynik- z każdego metra kwadratowego kolektorów można uzyskać w tani inwestycyjne sposób 5 litrów wody dziennie, średniorocznie w usłonecznieniu Egiptu. Nie ma tu dużego znaczenia, czy parę z destylacji użyje się w maszynach/turbinach parowych do napędu pomp, czy skorzysta z fotowoltaiki.
- Wielkość inwestycji- przy szacunkowej cenie 200$ za metr kwadratowy paneli (taką znalazłem na ebay- chyba ją przyjmijmy) potrzeba w przybliżeniu 1/3 powierzchni paneli do powierzchni nawadnianej, czyli 66 $ na hektar, dodajmy do tego dwukrotnie więcej na koszty pomp, systemu irygacji, sterowania, itp., wychodzi 200$ inwestycji na m2, czyli 2.000.000 $ na hektar. Kwota obłędna patrząc na dzisiejsze ceny ziemi rolnej gdziekolwiek. Czyli od strony czysto ekonomicznej, neoliberalnej, itd.- bez sensu. Patrząc od strony samowystarczalności narodu to oczywiście inna sprawa- więc konieczny jest ekonomiczny system dopłat, ulg, subwencji, itp. Co najmniej do wysokości 90% tego typu inwestycji. Faktycznie w całości musi być sponsorowana przez rząd, i tak mający problemy z wypłacalnością- ale jesteśmy optymistami. Kolejnym problemem jest czas. Zanim potencjalne drzewa oliwne, czy palmy daktylowe zaczną owocować mija kilka lat. Czyli znów wracamy do potencjalnej polityki państwowej. Koszty odsalania są obłędne, ale sensowne jako długoterminowa polityka. Nawet w proponowanym schemacie na dłuższą metę jedynym zużywalnym elementem jest rura w której zachodzi parowanie i osadzanie kamienia- można to właściwym projektowaniem zminimalizować. Ale nadal pytane brzmi- jak to sensownie zrobić? System dopłat, itd. może działać- do pewnego czasu. Jeśli uruchomi się zasoby i przekona lokalne elity do inwestowana- sprawa wygrana, jeśli nie- porażka. Czyli wszystko zależy od propagandy- jeśli się uda przekonać lokalną klasę wyższą i średnią co do sensowności i stabilności inwestycji w nowe ziemie zasilane odsalaną wodą – to wszystko w porządku, jeśli nie- kraj się zawali. Weźmy paczkę chipsów rękę i zobaczymy...
- Czyli- problemem polityki Egiptu nie jest brak zasobów, ale brak państwowej polityki ich wykorzystania i oszczędzania. W tym punkcie zgadzam się z tymi, którzy mówią, że Egipt ma potencjał- tylko nie umie go wykorzystać. Ale- pytanie nadal brzmi- jak wykorzystać ograniczone zasoby- jak skłonić ludzi do poświęcenia tej odrobiny luksusu która posiadają dla potencjalnie szalonego projektu dopłat do zazieleniania pustyni? Ten projekt jest pozbawiony ekonomicznego sensu- to już chyba wykazałem. Politycznie sens jest jasny- zmiana diety, koniec importu i cutting edge technology w zakresie użytkowania pustyń. Pytanie, czy elity Egiptu chcą to zrobić. To jest chyba pytanie bez odpowiedzi, choć moja osobista ocena proamerykańskich wojskowych jest z definicji jak najgorsza. Ale miejmy nadzieję, że się mylę.
Egipt- poligon doświadczalny
- Świat, a przynajmniej ta jego część, która wie gdzie leży Egipt nieco się interesuje obecną sytuacją tamże. Od strony niedawnego zamachu stanu i rozważań, która strona jest narodowa, a która banksterska nic się tam co prawda nie zmieni i zmienić nie może. Ale obserwacja w miarę dokładnie rozwoju wydarzeń jest interesująca- Egipt to w pigułce i do kwadratu zestaw problemów, które czekają świat niedługo. Posiada także dość oczywiste możliwości wyjścia z tych problemów- które, uprzedzając dalszą część- są raczej mrzonką i wszyscy miejmy nadzieję, że się mylę.
- Zaczynając od opisu sytuacji- Na jednego mieszkańca Egiptu przypada 150 m2 ziemi uprawnej. Pomimo legendarnej urodzajności tej ziemi i 2-3 zbiorów rocznie, jest to powierzchnia absolutnie niewystarczająca do samowystarczalności. Tą samowystarczalność można szacować biorąc pod uwagę, że od czasów rzymskich do czasów nowoczesnych populacja Egiptu była w miarę stabilna i wynosiła w granicach 4-7 mln. To można przyjąć jako granicę możliwości wyżywienia populacji Doliny Nilu. Pod koniec XIX w. zaczęło się to zmieniać- rozpoczął się import taniej pszenicy z Rosji, USA i Argentyny a rozwijał eksport bawełny- bawełna jako towar eksportowy straciła sens po 2 w.ś., kiedy dotychczasowe, bardzo pracochłonne metody uprawy zostały wyparte przez uprawy chemiczno- zmechanizowane.
- Kolejną znaczą zmianą była tama w Asuanie, która zakończyła dotychczasowy cykl corocznych wylewów Nilu, co umożliwiło 2-3 krotne zbiory w ciągu roku, ale jednocześnie spowodowało konieczność używania znaczących ilości nawozów sztucznych. Dopóki te nawozy razem z ropą i żywność były w miarę tanie- nie stanowiło to takiego wielkiego problemu. Szacuję, że tama w Asuanie razem z chemią rolniczą zwiększyła możliwość produkcji żywności 5-10 krotnie. Problem polega na tym, że populacja Egiptu wynosi obecnie ok 85 mln mieszkańców. Kraj jest beznadziejnie uzależniony od importu żywności- importuje ok 40% żywności, w tym 60% spożywanej pszenicy (co by mniej- więcej potwierdzało wcześniejszy szacunek o możliwości utrzymania populacji).
- Do przełomu 20 i 21 w. dochody z turystyki, Kanału Sueskiego, eksportu ropy i coroczna dotacja wojskowa z USA pozwalały całkiem sprawnie związać koniec z końcem. Relatywny dobrobyt doprowadził do gwałtownego wzrostu populacji, dochody z eksportu ropy się skończyły (bo złoża się wyczerpują i eksport się skończył), drastyczny wzrost cen żywności akurat skorelowany z lokalnym peak oil spowodował faktyczne przewrócenie się budżetu, od dobrych kilku lat utrzymywanego na powierzchni wyłącznie solidnym deficytem. Rozdawnictwo chleba pomaga jako-tako utrzymać najbiedniejsze warstwy społeczeństwa w spokoju, ale wszystko razem spowodowało inny problem- w ledwo trzymającej się powierzchni gospodarce niezaspokojone aspiracje „młodych, wykształconych, z wielkich miast” spowodowały bunt tychże. Niezależnie od udziału lub jego braku wywiadów obcych i spisków własnych- skądś się te kolejne tłumy obalające władzę biorą. I brać się nadal będą- bo wydobycie ropy spada i nic nie wskazuje na żadną szansę zmiany tej sytuacji- co oznacza tylko i wyłącznie hamowanie gospodarki. W permanentnie niestabilnym kraju o turystyce na masową skalę niedługo będzie można zapomnieć, a Kanał, choć ma się dobrze (no, prawie- wskutek recesji w Europie ilość ładunków także musi spadać) i tak nie wystarczy, nawet gdyby całość dochodów przeznaczyć na import tylko pszenicy. Reszta to drobny przemysł, nie mający szans na znaczące dochody eksportowe- zwłaszcza, że w końcu problemy z paliwami kopalnymi będą wkrótce (czy może już) oznaczać także problemy z energią elektryczną, a w tych warunkach nic nie może na większą skalę działać. Obecnie budżet funkcjonuje na Saudyjsko- amerykańskiej kroplówce i bez zmiany paradygmatu nic się nie zmieni- znaczy w miarę dalszego spadku wydobycia krajowych paliw, wzrostów cen żywności i wzrostu populacji- tylko na gorsze. Rozwiązaniem w tym wypadku mógłby wyłącznie być rząd który doprowadzi do jakiejś, znaczącej redukcji populacji (tu oczywiście trafne będą skojarzenia z najobrzydliwszymi rzeźniami 20 w.). Brutalnie mówiąc- czy będzie to rzeź o charakterze cywilnym, czy wojskowym- tego nie przewidzimy. Jeśli nie- to zwyczajny rozpad społeczeństwa.
- Zasadniczym problemem jest zrównoważenie bilansu handlowego- czy przez wzrost eksportu (czego kosztem obniżenia poziomu życia praktycznie nie da się zrobić- bo spora część populacji i tak jest na granicy biologicznego przeżycia), albo zmniejszenie importu. Oczywiście takie drobiazgi jak elektronika konsumpcyjna czy samochody to stosunkowo łatwa sprawa- dewaluacja (która trwa) i z głowy- ale jak podkreślałem tu kilkukrotnie najważniejszym problemem jest import podstawowej i najtańszej żywności. Czyli po prostu gwałtowne i wszelkimi możliwymi sposobami dążenie do samowystarczalności żywnościowej. Teoretycznie, w wypadku Egiptu to jest możliwe. Problemem nie jest ani powierzchnia, ani temperatury a woda- której praktycznie jednym dostawcą jest Nil. Szczegółów polityki rolnej tam nie znam, ale bez trudu można sobie wyobrazić taki zestaw działań, który doprowadzi do maksymalizacji produkcji rolnej, przy jednoczesnej minimalizacji zużycia wody- aż do poziomu, kiedy Nil nie będzie dopływać do morza. Obecnie sytuacja nie jest od tego tak bardzo odległa- więc tych rezerw nie pozostało za wiele. Dalszym krokiem musi być zazielenienie pustyni odsalaną wodą. To przy obecnie istniejącej technologii jest jak najbardziej możliwe- tylko.... wymaga olbrzymich ilości energii, której Egipt nie ma, a to co jest będzie musiał w coraz większym stopniu eksportować, aby związać koniec z końcem. Jedynym wyjściem wydaje się odsalanie za pomocą energii słonecznej- co jak najbardziej jest możliwe- tylko wymaga właśnie olbrzymich nakładów inwestycyjnych. Czyli w praktyce połączenia wysiłków i organizacji państwa z możliwie dużymi inwestycjami prywatnymi (w końcu można coś takiego zrobić na niewielką skalę). Tylko to dla odmiany wymaga stabilności- po jaką cholerę inwestować olbrzymie pieniądze w niewielką działeczkę rolniczą w niestabilnym kraju? Lepiej kupić dolary czy złoto i schować pod poduszkę. Aby taka próba (niekoniecznie udana...) w ogóle mogła być możliwa potrzebny jest rząd mający wystarczające zaufanie społeczeństwa i który jakimś cudem przetrwa pierwsze kilka lat, zanim taka polityka zacznie przynosić jakiekolwiek widoczne efekty. Do tego potrzeba zupełnie innego nastawienia społeczeństwa niż robienie rewolucji co roku i głęboki jego podział. Z takiego szamba mogłaby wyjść część społeczeństw północnej Europy (ze Szwajcarią na czele), ale Egipt- nie sądzę. Dlatego mamy okazję obserwować w zwolnionym tempie poligon doświadczalny zawału cywilizacji. Zapewne w następnej rundzie (a może już) wobec problemów lokalnych rolników z zakupem nawozów lokalna produkcja żywności jeszcze spadnie, po kolejnej rundzie greckiego kryzysu Egipt przestanie być już tak bardzo konkurencyjny cenowo w turystyce i będzie po herbacie- bo na spadek cen żywności na światowych rynkach raczej bym nie liczył- w końcu paliwo i nawozy kosztują i mniej kosztować nie będą. A na koniec będzie pytanie- co z tamą w Asuanie. W rozpadającym się państwie nie będzie sił, ani środków aby to utrzymać. I w końcu sie rozpadnie. A za kilkaset lat ktoś odkopie Kair....
- I swoją droga ten wpis dedykuję też wszystkim, którzy uważają, że peak oil to coś jak upadek asteroidu- wielkie buuum i nowa rzeczywistość. No nie bardzo. Wiele lat kryzysu i syfu, a potem jeszcze gorzej. Więc chrupki w ręce i przed telewizory oglądać katastrofę....
Zmiana paradygmatu ekonomii
Jak wiadomo długotrwałym czytelnikom
bloga, w trakcie jego pisania nieco zmieniłem poglądy gospodarcze.
Bezpośrednim powodem tego było zapoznanie się z obecnym systemem
gospodarczym Argentyny (a raczej prowadzoną polityką) i wielce
odkrywcze spostrzeżenie, że to działa. Tak jak nadal uważam, że
maksymalne zwiększanie wolności gospodarczej jest korzystne dla
społeczeństwa jako ogółu, tak też za najistotniejsze
ograniczenie dla tejże wolności zacząłem postrzegać nie
działalność rządów, ale międzynarodowych korporacji,
ustalających własne reguły gry i niszczących, często w
bezwzględny i nieetyczny sposób lokalne gospodarki. O czym sam nie
miałem pojęcia wcześniej- w Ameryce Łacińskiej i Brazylii
powstała właściwie nowa szkoła ekonomii, kompletnie nie znana w
anglojęzycznym świecie, oczywiście w Polsce też. Nie podawałem
dotychczas żadnych źródeł- z prostego powodu- wszystkie które
znałem, były po hiszpańsku, ewentualnie portugalsku. Na szczęście,
jeden z wybitniejszych przedstawicieli tejże szkoły ekonomii jest z
pochodzenia Polakiem i trochę pisał po polsku, co tez jest dostępne
na jego stronie. Na początek mogę polecić wywiad dla GW, a potem
zdecydowanie polecam zapoznanie się z całością prac. Po
przeczytaniu całości przez niektórych mam nadzieję się pożegnać
z korwinowskimi bzdetami w komentarzach.
Tu całość, dostępna na licencji
copyleft.
Niezwyciężona US Army.
Ostatnio rozwinęła się tu pewna
dyskusja na temat stanu uzbrojenia i realnych możliwości
militarnych USA. Choć oczywiście nie kwestionuję tego, że jest to
jedna z największych armii świata, w istotnej części znakomicie
wyposażona i całkiem dobrze wyszkolona- za to jak najbardziej
twierdzę, że powszechna opinia o jej niezwyciężoności i
niemożliwym do pokonania przez konkurentów dystansie wyszkolenia i
technologii jest mocno przesadzona. O technologii dyskusja się
odbyła ostatnio- więc pozostało wyszkolenie.
O umiejętnościach generalicji
znakomicie świadczą sukcesy w Iraku, a zwłaszcza Afganistanie. Jak
przypomnę- wojny te nie miały jasno zdefiniowanych celów, ani
sposobu ich osiągnięcia- więc trudno myśleć o zwycięstwie,
którego i nie ma. Jeśli obecny, zainstalowany przez USA rząd
iracki co najmniej przymykał oko na transporty irańskiej broni do
Syrii, to trudno to nazwać zwycięstwem. Zbliżająca się ewakuacja
z Afganistanu wobec ataków nie tylko talibów ale też regularnej,
zorganizowanej przez USA afgańskiej armii na żołnierzy USA to jest
obraz całkowitej klęski. I naprawdę trudno to inaczej nazwać-
choć dobrą propagandą oczywiście nie takie rzeczy można wmówić.
Ale poszukałem innych danych- o stanie
armii „na dole”. I one są ciekawe. Na tyle, że powiem- stan sil
zbrojnych USA jest znacznie gorszy niż mi, mocnemu sceptykowi, się
wydawało.
Po pierwsze- już istniejące problemy
z rekrutacją. Co prawda kryzys je częściowo rozwiązał- nawet
nędzna płaca GI jest lepsza niż nic, ale nadal istnieją. Co
prawda problem rozwiązano przez obniżenie wymagań co do kondycji
fizycznej i niekaralności, ale nie czepiajmy się metod. Zresztą
nadal 74% amerykanów w wieku 19-24 lata jest niezdolna do służbywojskowej- z powodu otyłości, niesprawności fizycznej, uprzedniej
karalności lub nieukończenia high school (wymóg to chyba tylko
junior high school, czyli polskie gimnazjum). Zresztą wymóg
edukacji i tak się pokrywa z niekaralnością- znaczy ci, którzy
szybko zakończyli edukację i tak zwykle są w wieku 19 lat już po
jakimś wyroku. A odsetek karanych w USA jest tylko nieco wyższy niż
odsetek czarnych w społeczeństwie (coś ok. 15%- statystyki
niedokładnie pokazują Mulatów), więc olbrzymia większość po
prostu się nie nadaje z powodu otyłości i niesprawności
fizycznej.
I właśnie kwestia kondycji fizycznej
jest najciekawsza.
Przechodzimy już do aktywnej służby
wojskowej. Niestety dane są na ten temat dość skąpe- ale
(nie)ciekawe. Więc- dane z 2008 roku- w US Navy, 62% ma nadwagę,17% jest otyłych. W pozostałych jest trochę lepiej, ale niewiele.
Przypomnę też, że amerykańskie standardy otyłości i nadwagi są
„nieco” inne. W skrócie- w każdym normalnym miejscu na świecie
tych z „nadwagą” by uznano za otyłych, a „otyłych” za
ciekawostki biologiczne.
Oczywiście- można odpowiedzieć, że
każdy pełniący służbę wojskową w USA musi co roku zdawać test
ze sprawności fizycznej, od którego zależy jego dalsza służba.
Tylko sobie przeczytałem wymogi tego testu i pusty śmiech mnie
ogarnął. Moim zdaniem wymogi, które US military stawia mężczyznom
w wieku 22-26 lat są adekwatne dla będącego we względnej formie
60-latka. Jeśli ten wpis czyta kolega Contracoach, byłbym wdzięczny
za dopracowanie tego tematu, włącznie z definicją „pompek”,
która też wydała mi się nieco dziwna.
I w tym miejscu czas wrócić do
tematu- mam nadzieję, że wykazałem, albo co najmniej zasiałem
wątpliwości co do fizycznego stanu żołnierzy USA i też braku
możliwości tego stanu poprawy. Można powiedzieć- to tylko nadwaga
i objaw dobrego odżywiania. Po pierwsze- nadwaga, a zwłaszcza
otyłość jest objawem NIEDOŻYWIENIA. Właśnie tak- braku
wystarczającej ilości witamin, minerałów i aminokwasów, które
aby uzyskać organizm domaga się większej ilości pokarmu, który
zawiera tylko puste kalorie, do niczego nie służy, więc jest
magazynowany. Ale razem z tym przychodzą problemy z tarczycą i
psychiką. Krótko mówiąc- to nie są ludzie nadający się do
odpowiedzialności związanej z prowadzeniem walki a także do
wysiłku fizycznego nieodłącznego od prawdziwych patroli. Czyli-
większa część tej armii, jak też potencjalnych rekrutów-
zwyczajnie się do niczego nie nadaje. Mogą sobie siedzieć w
bazach, sterować dronami, jeździć ciężkimi pojazdami, ale biegać
po górach i tak nie ma komu. I jest to problem na krótką metę
nierozwiązywalny. I dlatego jeśli, a właściwie kiedy, USA się
znów wpakują w konflikt, w którym konieczne będzie użycie
piechoty na większą skalę- to może być ich ostatnia wojna jako
imperium. I wracając do początku- w mojej opinii na razie trzymają
się na przewadze ilościowej nowoczesnego sprzętu (bo co do dużej
różnicy jakościowej- mam spore wątpliwości, jak przypominam).
Ale to już nie jest dla Chin i Rosji taki duży problem. Tylko
zwiększenie dostaw i produkcji i różnica jest znikoma, albo żadna-
a kto w razie czego skuteczniej zmobilizuje gospodarkę? Na to
pytanie nie znam odpowiedzi. Za to jestem, niestety, prawie pewien,
że czas pokaże.
Zaczyna się jazda
Wszystko wskazuje na to, że najbliższe
12 miesięcy będzie bardzo gorące i to z dość zasadniczego
powodu- żywności, a konkretnie jej cen. W USA trwa dość katastrofalna susza i wygląda na to, że zbiory podstawowych plonów
będą rekordowo niskie- co również dotyczy sporej części Kanady.
Zbiory kukurydzy i pszenicy już są zupełną katastrofą, soi- to
się jeszcze okaże- czy będą bardzo złe czy katastrofalne. W
Rosji sytuacja nie aż taka zła, choć zbiory też nie najlepsze,
ale to i tak nie ma znaczenia, bo Putin już wydal zakaz eksportu do
końca roku. Jakiekolwiek znaczenie ma jeszcze Ukraina, lecz tam też
trwa susza- choć nie w całym kraju, więc jest nadzieja na tylko
nieco zmniejszone plony.
I to jest kompletna lista największych
eksporterów zbóż i soi na półkuli północnej- gdzie żniwa
trwają mniej-więcej teraz. Na półkuli południowej- od grudnia
(Brazylia, ale tam nie rosną zboża) do marca-kwietnia), i ostatni
sezon także nie był najlepszy, więc poziom zapasów jest dość
napięty. Więc oczywiście ceny już zaczęły wariować, a
najprawdopodobniej będzie jeszcze zabawniej. Argentyński rząd już
podwyższył cła eksportowe (do 32%) na biopaliwa (co tu oznacza
głównie biodiesla z oleju sojowego). I na to chciałbym starannie
zwrócić uwagę- bo tutejszy rząd nie jest głupi i zazwyczaj jest
doskonale poinformowany (często nawet podejrzanie dobrze), a
zupełnie jawna informacja to to, że dwa argentyńskie satelity
służące głównie do monitorowania pogody i zbiorów swoją orbitą
przelatują także nad USA. Więc przypuszczam, że wiedzą sporo
więcej niż dociera do publiki i inwestorów. Skądinąd- w ramach
represji za nacjonalizację YPF rząd hiszpański dwa miesiące temu
zakazał importu biopaliw z Argentyny i został tutaj, zupełnie
oficjalnie wyśmiany- dziś widać kto ma lepsze informacje...
Teraz- kogo obchodzi pszenica,
kukurydza i soja- odpowiedź brzmi- niestety wszystkich. Jest to
mniej lub bardziej podstawa wyżywienia większości ludzi w
przemysłowym świecie. Nawet jeśli ktoś nie jada żadnego z tych
produktów bezpośrednio, są one podstawowymi składnikami pasz dla
zwierząt. Nawet jeśli w polskich warunkach większe znaczenie ma
rzepak- jego cena jest dokładnie uzależniona od ceny soi- bo
zarówno olej, jak i wytłoki są praktycznie w całości
zastepowalnymi produktami- więc substytucja wpływa na ceny. Czyli
mamy praktycznie całość powszechnie używanej żywności.
Oczywiście skutki już widać w cenach
i zapewne będzie widać jeszcze bardziej. Dalsze konsekwencje będą
zupełnie proste- w krajach, w których wydatki na żywność są
istotną pozycją budżetu życie nie będzie wesołe. Tam gdzie ta
żywność jest importowana (czyli ceny muszą być światowe i
związane z dostępnością na światowych rynkach) będzie jeszcze
mniej wesoło. I właściwie nie ma o czym mówić- po prostu przez
świat przetoczy się kolejna fala buntów, zaczynając być może
znów od Egiptu, który jest na pierwszym miejscu tej listy.
Ale skutki dla reszty tez nie będą
różowe- w skali gospodarki zwiększenie wydatków na żywność (z
której przecież się nie rezygnuje) oznacza zmniejszenie tych,
które jeszcze można ograniczyć- czyli na większość usług,
wyroby przemysłowe, itd.- to zwyczajnie oznacza spowolnienie każdej
gospodarki i gdzieniegdzie recesję- i wszystko z tym związane-
bezrobocie, bankructwa, spadek wartości aktywów, itd. Kto ma
gotówkę ten wkrótce będzie miał okazję na fajne zakupy, kto nie
ma.....
Cóż- zawsze istnieje druga strona
lewara. Dla spekulantów już wskazałem, dla przeciętniaków to są
kraje eksportujące żywność, a jednocześnie posiadające rząd,
który potrafi ten eksport czasem kontrolować dla dobra narodu. Ta
lista jest dość krótka- Rosja, Brazylia Argentyna.
A pozytywniej- niewiele można
powiedzieć, ale najbliższe zbiory będą w Brazylii od grudnia do
lutego (soja) jeśli będą dobre, po odrobinie chaosu cały ten
bałagan pociągnie jeszcze trochę. Jeśli nie- ostatnim ratunkiem
pozostanie Paragwaj, Argentyna i Australia- bo do następnego sezonu
na półkuli północnej zapasów już z pewnością zacznie poważnie
brakować. W takim wypadku można z dużą dozą prawdopodobieństwa
zakładać, że handel podstawowymi płodami rolnymi stanie się
rynkiem sprzedawcy, prawdopodobnie opartym o barter lub złoto- i
konsekwencje będą bardzo poważne- przede wszystkim dalszy spadek
roli dolara w świecie, więc drastyczny spadek poziomu życia w USA.
To jest pozytywna wiadomość dla Euro i Unii Europejskiej
(odpadnięcie największego konkurenta do zasobów), ale bardzo złą
wiadomość dla większości świata- bo USA się tak łatwo nie
poddadzą, a ostatnim aktywem pozostanie całkiem potężna armia...
Konflikt o Malwiny- są pierwsze ofiary
Jedna z tych ofiar właśnie wylądowała
u mnie na talerzu- ponieważ jest to kalmar. O co chodzi? Otóż w
ramach zimnej wojny pomiędzy Argentyną i Wielką Brytanią, rząd
argentyński sukcesywnie niszczy kolejne obszary gospodarki Malwinów.
Jak wcześniej pisałem- wielkie statki wycieczkowe na linii
południowoatlanyckiej mają obowiązkowe puntkty turystyczne w
Buenos Aires, „na końcu swiata” w Ziemii Ognistej oraz dalej
płyną przez Cieślinę Magellana i wzdłuż wybrzaża Chile.
Zazwyczaj zawijały tez na Malwiny- do niedawna, kiedy argentyński
rząd ogłosił, że coś takiego jest nielegalne- jako uznawanie
brytyjskiej suwerenności nad wyspami, wobec czego statki które
zawinęły do któregokolwiek portu na Malwinach (czyli praktycznie
Port Stanley) nie będą wpuszczane do Argentyny. Kompanie żeglugowe
dbają o swój interes, a w skali atrakcyjności turystycznej Buenos
Aires, czy Ushuaia (na Ziemi Ognistej) bije na głowę wyspy, więc
turyści znikli. Kompletnie i z dnia na dzień. Następna sprawą
było poszukiwanie ropy i gazu wokół wysp (według oficjalnej
propagandy brytyjskiej- jedyny powód konfliktu, g... prawda)- otóż
z jednej strony, po nacjonalizacji YPF nowy program inwestycyjny tej
firmy zakłada prowadzenie poszukiwań i wydobycia ze wspólnikami w
poszczególnych złożach (czyli potencjalnie spore pieniądze dla
poszukiwaczy ropy i to w relatywnie- jak na dzisiejsze czasy- łatwych
złożach), a z drugiej zapowiedziano pozwy przeciwko kazdej firmie,
która będzie bądz prowadziła prace poszukiwawcze lub wydobywcze
na wyspach, bądź je finansowała. Cóż- argentyński sąd
(generalnie uczciwy) raczej w tym wypadku odszkodowanie zasądzi- bo
w myśl Konsytucji, jest to terytorium Argentyny, więc byłyby to po
prostu nie zapłacone podatki i opłaty wydobywcze- i jeśli dana
firma ma jakikolwiek majątek w Argentynie...., albo nawet w innych
krajach z którymi Argentyna ma wystarczająco przyjazne stosunki (a
to jest prawie cała Am. Południowa- w tym Wenezuela). Krótko
mówiąc- racjonalnie zachowująca się firma naftowa nie będzie się
dotykać Malwinów, bo ma drobną szansę trochę zarobić i prawie
pewność sporo stracić. Pozostali tylko drobni spekulanci, których
kapitał jednak jest zdecydowanie za mały na przeprowadzenie całości
prac poszukiwawczych i wydobywczych spod dna morza na południowym
Atlantyku (bo to spore pieniądze), zwłaszcza wśród problemów z
finansowaniem. Nawet jeśli prace będą dalej prowadzone- to firmy
poszukiwcze w takiej sytuacji poprosza o bardzo hojne zwolnienia
podatkowe albo nawet dotacje. I wszystko w porządku- ale tak czy
inaczej budżet wysp za dużo z tej ropy, nawet jeśli jest- to nie
zobaczy.
I tu przechodzimy do budżetu.
Falklanczycy chwala się, że wyspy maja zdrowe finanse, są
samowystarczalne, oraz wysoki PKB, itp. To wszystko prawda, ale tenże
wysoki dochód budżetowy nie bierze się z produktywności
gospodarki, a redystrybucji wysokich dochodów (przynajmniej na
głowę) z opłat połowowych. I, co więcej gospodarka rybna jest
raczej rabunkowa, większośc gatunków ryb przełowiono, obecnie
ponad połowa budżetu to są dochody z opłat za połowy tylko
jednego gatunku- kalmara argentyńskiego- zresztą to nie rybacy z
wysp, tylko obce przedsiębirstwa, głównie chińskie, ale do
niedawna też Dalmor. Więc wracamy do zawartości mojego talerza.
Tenże kalmar ma ciekawy (politycznie) cykl rozrodczy. Rozmnaża się
w delcie La Platy (czyli obok Buenos Aires), a następnie dorastając
powoli migruje w stronę Malwinów. Rozwiązanie jest proste-
Presidenta poprosiła rybaków o odłowienie jak największej ilości
kalmarów zanim dotrą do wód terytorialnych Malwinów. Stąd
właśnie cena kalmara w okolicach kurczaka (ok. całego w lodzie w
porównaniu do rozebranych części kurczaka).
A przy okazji- to nie chodzi o drobne
ilości- połowy kalmara argentyńskiego (z czego większość
dotychczas na wodach brytyjskich) to prawie 1/4 ogólnych połowów
głowonogów na świecie. Oczywiście- jeśli zostaną odłowione
przed uzyskaniem optymalnej wielkości- łaczne połowy będą
mniejsze. Cóż, taka jest dla zwykłych ludzi cena polityki. Za to
budżet wysp po obecnym sezonie połowowym się prawdopodobnie
załamie. Z potencjalnych źródeł dochodów pozostaną tylko owce,
a to nie są duże pieniądze- zważywszy na konieczność transportu
niewielkich ilości, czyli przeładunku w jakimś porcie przed
przesłaniem na inny kontynent. I właśnie takich portów brak. W
praktycznie całej Am. Południowej to jest niemozliwe (no, chyba ze
ktoś zapłaciłby również argentyńskie podatki, uznając tym
suwerenność), gdziekolwiek indziej jest wystarczająco daleko, aby
zabić jakąkolwiek opłacalność.
Czyli wojna handlowa w pełni, na razie
ja się mogę cieszyć tanimi kalmarami, a od przyszłego roku
brytyjska metropolia będzie musiała zasypywać rosnący deficyt
budżetowy wysp- albo je pozostawić samym sobie. W pierwszej wersji
padnie mit o samowystarczalności, w drugiej spadający poziom życia
skłoni wielu mieszkańców do wyjazdu. Oczywiście- oba te
rozwiązania są rządowi Argentyny bardzo na rękę. Teoretycznie
jest też możliwy „stimulus” w postaci inwestycji w
infrastrukturę- ale tu znów- jeśli będzie ona o charakterze
militarnym, lub nadającym się do wykorzystania wojskowego, Wielka
Brytania musi się realnie liczyć z embargiem ze strony całej Am.
Południowej (niekoniecznie nastąpi w takim wypadku, ale to realna
opcja)- a jeśli o przeznaczeniu czysto cywilnym- to po pierwsze
potem będzie trzeba tą infrastrukturę utrzymać, a po drugie-
przyda się na czas po przekazaniu wysp Argentynie. Tak czy inaczej-
realnie rząd JKM ma wybory pomiędzy opcjami złymi i gorszymi. Jak
dotychczas postępuje tak samo jak z kryzysem- czyli stara się
ignorować problem i kontrolować propagandę, ale niestety-
propaganda to tylko słowa, a kalmar na moim talerzu, którym także
wygryzłem kawek dziury w budżecie wysp- był jak najbardziej
prawdziwy.
Czyli- zupełnie wyraźnie widać pierwsze efekty polityki- do której argentyński rząd jest zresztą zobowiazany konstytucją, coraz bardziej stan gospodarki wysp nie zalezy od nich samych, ani od Londynu- tylko od Buenos Aires. A że na razie to destrukcja? I tak bywa. I to tez jest ostrzeżenie- zmiany na świecie zawsze się odbywają czyimś kosztem, a często równiez koszem niepotrzebnej destrukcji- choć z mojego punktu widzenia kalmar był na zupełnie własciwym miejscu- obok szklanki wysmienitego wina.
Czyli- zupełnie wyraźnie widać pierwsze efekty polityki- do której argentyński rząd jest zresztą zobowiazany konstytucją, coraz bardziej stan gospodarki wysp nie zalezy od nich samych, ani od Londynu- tylko od Buenos Aires. A że na razie to destrukcja? I tak bywa. I to tez jest ostrzeżenie- zmiany na świecie zawsze się odbywają czyimś kosztem, a często równiez koszem niepotrzebnej destrukcji- choć z mojego punktu widzenia kalmar był na zupełnie własciwym miejscu- obok szklanki wysmienitego wina.
Bankructwa przewoźników i przedsiębiorców a kryzys
Przy
obecnej komplikacji świata i infrastruktury potrzebnej do jego
sprawnego działania, długotrwałe niedokapitalizowanie (faktycznie
z braku zasobów) powoduje dekapitalizację infrastruktury i jej
powolną degradację. W pewnym momencie -niemożliwym do precyzyjnego
określenia kluczowe elementy tej infrastruktury zaczną się po
prostu zawalać i tak jak nie było środków na ich przyzwoite
utrzymanie, tak nie będzie na żadną odbudowę. A że problem
dotyczy energii- to tym gorzej, bo efektywniejszy energetycznie
sprzęt o dotychczasowych parametrach użytkowych wymaga po prostu
większych nakładów kapitałowych- i nie chodzi tu o pieniądze, a
o rzeczy realne.
Dla przykładu- wyobraźmy sobie dwa miasta połączone drogą- nowoczesną, dwie jezdnie, pełno wiaduktów i tuneli. Powiedzmy, że miasto A jest centrum wielkiego, żyznego regionu rolniczego, acz o relatywnie niewielkim zaludnieniu, co najwyżej z odrobiną surowców mineralnych ale bez przemysłu oraz miasto B- port i przemysł. Ze względu na otoczenie i klimat bez terenów rolniczych w sąsiedztwie. Jeśli ktoś jechał np. z Zagrzebia do Rijeki- jest to dobry przykład do ilustracji tego o czym myślę. Zakładam w tej historyjce przy okazji dość dobry rynek- bez praktyk monopolistycznych.
W
"normalnych" czasach opłaty za ruch na drodze pokrywały
jej koszty utrzymania. Toczył się zwyczajny handel- płody rolne
jechały sobie spokojnie z A do B, w drugą stronę towary
przemysłowe, maszyny rolnicze i paliwa. Wskutek samego wzrostu cen
paliw- przewoźnicy muszą albo podwyższyć stawki- i część
ładunków zniknie, bo przestaną się opłacać, albo nie podnieść
i w pewnym momencie rozpocznie się dekapitalizacja taboru (a w
rzeczywistości to pośrodku tych dwóch możliwości- wzrost cen
frachtu, ale mniejszy niż by to nakazywał rachunek ekonomiczny). W
tym samym czasie rosną ceny stali i cementu- zwiększając ceny
zarówno odnowienia taboru, jak też remontów drogi. Część
ładunków przestaje się opłacać- czyli w rejonie rolniczym (A)
należy po prostu porzucić niektóre uprawy- bo ich cena w porcie
nie pokrywa kosztów produkcji i transportu (dobry przykład- koszt
transportu w Argentynie z rolniczej prowincji Salta do najbliższego
portu morskiego- Rosario to ponad 200 dol za tonę- co już czyni
eksport czegokolwiek poza ziarnem soi, wełną i koncentratami metali
faktycznie nieopłacalnym- a soja na granicy opłacalności)
Wracając-
spada liczba pojazdów, więc suma przychodów z drogi spada-
pierwszym remedium jest podwyżka opłat (to oczywiście tylko
pogarsza sytuację). Więc koszty przewozu dalej rosną, samochody
coraz bardziej wyeksploatowane i klejone taśmą, na drodze coraz
więcej dziur- coraz dłuższy czas przejazdu, coraz więcej paliwa i
np. wymiany zawieszenia (skąd my to znamy....). Proste rezerwy- jak
obniżanie realnych wynagrodzeń się w pewnym momencie kończą i
następuje nieuchronna dekapitalizacja. To jest po obu stronach-
maszyny rolnicze w regionie A się zużywają, przy jednoczesnym
niewykorzystaniu mocy fabryk w regionie B. Coraz mniejsze zyski
rolnictwa oznaczają biedę w regionie rolniczym i zmniejszony popyt
na towary przemysłowe. Koszty utrzymania fabryk pozostają te same,
przy zmniejszonej skali produkcji- czyli jednocześnie zwolnienia
grupowe, obniżki płac i spadek zysków oraz- oczywiście
dekapitalizacja maszyn. Normalnym i racjonalnym postępowaniem
każdego z uczestników jest strategia na przetrwanie tego, co
uważają za chwilowy kryzys- czyli redukcja kosztów i zaciąganie
kredytów „na przetrwanie”. Tylko sytuacja się nie poprawia. I
oczywiście po pewnym czasie- przyspieszonym przez konieczność
spłaty kredytów następuje zawał. W optymistycznej wersji
bankrutuje część przewoźników, pozostali mają wystarczająco
ładunków i stawki na tyle rozsądne aby powstrzymać destrukcję
produkcyjnego kapitału i płacić podwyższone koszty utrzymania
drogi. Ale skoro stawki za transport wzrosły, spadła siła nabywcza
w A, to także spada oczywiście siła nabywcza w B i rosną tam ceny
żywności. Najzabawniejsze jest to, że z różnych punktów
widzenia problemy wyglądają inaczej- przewoźnicy, producenci i
konsumenci widza inflację, robotnicy i właściciel drogi- kryzys,
banki- problem z płynnością, firmy wydobywające surowce
energetyczne i częściowo inwestorzy- widza tylko boom. Co widzi
rząd- zależy od tego dla kogo pracuje.... A tak naprawdę to jest
po prostu kryzys energetyczny, a nie finansowy. Gdyby to był tylko
kryzys finansowy- ceny nośników energii by także spadały- to było
na przełomie 2008/2009- ale jak widać nie jest. Ceny ropy i za ty
całej reszty wróciły na swoje wysokie poziomy, za to końca
kryzysu nie widać.
Można
ten system utrzymać na kroplówce, oczywiście, ale kosztem reszty
gospodarki. Ta dekapitalizacja kiedyś musi oczywiście doprowadzić
np. do zderzenia dwóch zdezelowanych ciężarówek w tunelu, albo
zawalenia się wiaduktu. W takiej sytuacji oczywiście nie ma i nie
będzie pieniędzy na odbudowę tego w dotychczasowej postaci. Jakoś
pewnie da się zastąpić kawałek żelbetowego mostu- drewnianym,
ale znowu obniżamy bezpieczeństwo, zwiększając koszt transportu.
W końcu nadejdzie krytyczny moment, w którym zawali się coś nie
do zastąpienia- i to będzie koniec. Koszty transportu- które
stopniowo wzrastały i coraz bardziej utrudniały gospodarowanie
polecą w kosmos i już stanie się niemożliwym sprowadzanie
produktów z B do A po jakikolwiek rozsądnych kosztach.
Przeładowywanie w połowie drogi z ciężarówek na juczne zwierzęta
i z powrotem (albo nawet konieczność używania ciężarówek 4x4)
dość skutecznie podwyższy koszty czegokolwiek.
Wtedy
dość łatwo sobie wyobrazić, że bezrobocie w B będzie dość
wysokie- z braku dostępu do rynków, za to w A może nawet brakować
rąk do pracy- ale zdobycze współczesnej techniki będą
zdecydowanie mniej dostępne- co dość łatwo sobie wyobrazić-
konieczność transportu samochodu osobowego ciężarówką terenową
znakomicie powyższy jego cenę do poziomu dostępnego tylko dla
najbogatszych.
I
to tyle historyjki. Jak działa wolny rynek w takiej sytuacji
opisałem. Efekt jest mniej- więcej taki, jaki obserwujemy obecnie w
skali światowej- zresztą taki zestaw można łatwo ekstrapolować
na cały świat. I to jest pewne uproszczenie umysłowe obecnego
kryzysu- to nie jest ani inflacja, ani kryzys płynności, ani zwykła
recesja- tylko zwyczajny kryzys energetyczny. Najpoważniejsza rzecz
z możliwych i skończy się jak zwykle- robotnicy, przedsiębiorcy,
bankierzy i rząd dojdą do najmniejszego wspólnego mianownika-
kryzys „wywołali obcy”- kto akurat będzie ten „obcy” nie ma
większego znaczenia- trzeba go zniszczyć.
Malwiny
Czyli wyspy na południowym Atlantyku, w okolicach północnego Atlantyku szerzej znane pod nazwą Falklandów. Trochę wystających z morza bezwartościowych i nieurodzajnych skał, zamieszkałych przez ok 3 tys osób- czyli tyle, ile w większej polskiej wiosce. Jednocześnie przekonanie o przynalezności tych wysp do Argentyny jest chyba jedyną kwestią polityczną łączącą wszystkich argentyńczyków. Same wyspy nie mają większego znaczenia (choć mozliwe jest w ich okolicach trochę ropy- co oczywiście znaczenie już ma), ale znaczenie ma duma narodowa i wyzwalanie się od wpływu obcych mocarstw na sprawy wewnętrzne.
A to co się obecnie dzieje tutaj, wbrew pozorom ma znaczenie dla całego świata- jak w soczewce jest widać zmieniający się układ sił na świecie. Jak zwykle dygresja- XX-wieczna historia Argentyny to historia państwa zbyt dużego i odległego, aby je całkowicie podbić lub zdominować, a jednocześnie zbyt słabego, aby samodzielnie oprzeć się rozgrywkom mocarstw. I gdy te mocarstwa były osłabione lub zajęte gdzie indziej, dzięki lokalnym elitom ten kraj ruszał do przodu i to zwykle w oszałamiającym tempie. Takie czasy znów mamy teraz, USA najpierw zajęte wojną w Afganistanie i Iraku, a obecnie już bardzo wyraźnie słabnące tracą możliwości nacisku na kraje Ameryki Południowej i rozgrywania ich przeciwko sobie. Po zmianie w Argentynie w 2002 zawiązał się bardzo silny sojusz argentyńsko-brazylijski, który oficjalnie tworzy jakieś regionalne organizacje, ale od nieoficjalnej strony, konsekwentnie ruguje wpływy USA z kontynentu. I robi to z zabójczą skutecznością. Międzynarodowego Funduszu Walutowego już tu nie ma. Chyba nawet zlikwidowali wszystkie biura, bo olbrzymia większość (a może wszystkie) południowomarykańskie rządy poinformowały, że nie zamierzają w żadnym wypadku korzystać z ich usług. W ciągu ostatnich lat kolejne rządy zrywały, lub zaprzestawały respektowania umów o wspólpracy militarnej i wywiadowczej z USA, a także przestawały „współpracować w zakresie zwalczania przemytu narkotyków”. Drobne wyjaśnienie- po zszarganiu sobie opinii przez CIA, w czasach Reagana ciężar utrzymania dominacji w Am. Łac przez USA przesunięto na DEA (Drug Enforcement Agency)- krótko mówiąc, zamachy stany organizowano pod płaszczykiem walki z narkotykami. Teraz to się zmienia- jakoś zamachów stanu zdecydowanie ubyło, choć prawdą jest, że mniejsze państwa regionu napotykają na pewne granice swojej samodzielności.
I tu wracamy do naszych wysepek, ale znowu do głębokiej historii. W 1833 roku, kiedy wyspy te miały spore znaczenie strategiczne (jako baza wielorybników i bezpieczny port po opłynięciu przylądka Horn), brytyjska eskadra przybiła do brzegów wyspy i kazała zdjąć argentyńską flagę i zawiesić brytyjską. Argentyński dowódca odmówił i jego oddział został właściwie nie tyle pokonany, co rozbrojony- wobec olbrzymiej dysproporcji sił. Oczywiście żadnego stanu wojny nie było- Anglicy zwyczajnie przypłynęli i zajęli kawałek suwerennego kraju. Coś jak amerykańskie „operacje pokojowe”. Zresztą kilka lat później w 1845 roku Anglicy i Francuzi blokowali przez 5 lat potr w Buenos Aires- ot, tak sobie, bo im się nie podobał argentyński prezydent i komora celna w Buenos Aires.
Możemy już wrócić do współczesności- oczywiście dziś większość populacji wysp to brytyjczycy (i z nowej imigracji- rosjanie- oni są wszędzie), więc kwestia zwrotu wysp jest delikatna i skomplikowana- rząd JKM stoi na stanowisku samostanowienia mieszkańców, którzy jednak wolą mieszkać w UK niż w Argentynie (ja osobiścię wole odwrotnie, ale jestem raczej nietypowy...), więc na drogę obustronnie dobrowolnego rozwiązania politycznego nie ma co liczyć. Więc z okazji 30 lecia wojny na Atlantyku Południowym (jak to się tu nazywa) trwa eskalacja konfliktu.
Najpierw rząd argentyński ogłosił, że statki pływające pod banderą Wysp Falklandzkich są rejestrowane nielegalnie, wobec czego nie będą wpuszczane do portów (ponieważ nie ma takich wysp- są Malwiny, część argentyńskiej prowincji Tierra del Fuego). Z tym stanowiskiem się zgodziła Brazylia i pozostałe państwa Am. Poł. To było jeszcze mało bolesne, choć celne uderzenie. W odpowiedzi Brytyjczycy zachowali się po staremu, tylko właśnie zapomnieli, że zmienił się układ sił. Wysłali swój najnowszy niszczyciel. Tym razem jednak nie do Buenos Aires, a tylko na wyspy. Odbyło się w Buenos parę demonstracji prowojennych (wyspy do dla argentyńczyków sprawa honoru, a to nie żarty), na szczęście La Presidenta jak zwykle umiała lawirować i z wielką pompą ogłosiła, że.... wysyła petycję do ONZ o rozstrzygnięcie sprawy.
W międzyczasie zawieszono wszystkie połączenia na wyspy. Opierało się tylko tracycjnie nieprzyjazne Argentynie Chile, ale po odmowie zgody na przeloty nad terytorium argentyńskim zawieszono ostatnie cywilne połaczenie lotnicze Nie zawieszono, jest to jedyne cywilne połączenie, które pozostało i chroni je umowa pomiedzy Argentyną i UK z 1999 r. Nie udziela za to zgody na żadne loty czarterowe. Loty na wyspy wykonywał już tylko wykonuje jeszcze RAF- z baz w Anglii... to tak coś koło 20 godzin lotu z międzylądowaniami. Następnie Argentyna odmówiła wpuszczania statków, które w ogóle w czasie rejsu zawijały na wyspy. Tym razem także Chile się przyłączyło- o Brazyli i Urugwaju oczywiście już nie wspominam. To było już potężne uderzenie. Faktycznie pozbawiło wyspy w całości dochodów z turystyki (na południowej trasie wycieczkowce obowiązkowo zawijają do Ushuaia- każdy chce zobaczyć „miasto na końcu świata, a na wyspy tylko niektóre- więc teraz ani jeden....) , poza tym na wyspach już brakuje świeżych warzyw (tam nie rosną...), a nawet jajek.
Tym razem nie brytyjski rząd, tylko prasa dolała oliwy do ognia. Największa (a tak naprawdę jedyna) gazeta na Malwinach zamieściła na pierwszej stronie zdjęcie La Presidenty z podpisem w stylu „ta k...”. Cóż- publiczne obrażanie kobiet to jest rzecz, która się nie mieści w głowie żadnego macho. Tu kolejna drobna dygresja- jakiś czas już temu, kolega się spóźnił na spotkanie i taką historyjkę mi opowiedział- otóż w metrze, jakiś po prostu menel wyzywał dość ordynarnie swoją żonę/kobietę- podobnego towarzystwa zresztą. Pasażerowie, po uprzedzeniu, że tak nie należy, zwyczajnie go obezwładnili, zatrzymali pociąg(!) i oddali delikwenta policji. W obliczu takich zwyczajów, chyba nikogo nie dziwi, że zastrajkowali dokerzy. Ogłosili, że nie będą obsługiwać żadnych statków pod brytyjską banderą, ani należących do brytyjskich kompani pod tanimi banderami. To musi boleć... A należy przypomnieć, że Argentyna nic nie potrzebuje z UK, za to UK argentyńskiego zboża i soi, jak najbardziej. Cóż XIX, a nawet XX wiek się skończyły, ale niektórzy jeszcze tego nie zauważyli.
Wracając do sprawy- następnie nastąpił dość zaskakujący ruch, Cristina zaproponowała wznowienie połączeń lotniczych na wyspy. I to z Buenos Aires! Zastanawiając się o co chodzi- w tym jest metoda. Jeśli jedynym wyjściem na świat będzie Buenos- to w rzeczywistości Argentyna będzie miała wobec wysp taką przewagę jak Rosja z gazem wobec Ukrainy. Rząd brytyjski pewnie to rozumie, ale jak ma odrzucić tak wspaniałomyślna propozycję- jak w oczach świata (przynajmniej hiszpańskojęzycznego) jest „podżegaczem wojennym”?
I tak się robi politykę...
Update- nowe informacje, pojawiły się po napisaniu posta.
Rząd peruwiański ogłosił, że odmawia zgody na wpłynięcie brytyjskiego niszczyciela, który miał odbyć kurtuazyjną wizytę od najbliższego wtorku (więc okręt już jest w rejsie i zapewne będzie miał problemy z zaopatrzeniem po drodze) oraz, że prazydent Peru, Z POWODU NIEUZNAWANIA PRZEZ UK UZASADNIONYCH ROSZCZEŃ ARGENTYNY WOBEC MALWINÓW, odwołuje zaplanowaną wizytę w Londynie i nie będzie się tam wybieral w przewidywalnej przyszłości, a zamiast tego- wybiera się do Buenos Aires.
Dla drobnego wyjasnienia- Peru jest dość słabym państwem i w znacznym stopniu uległym wobec obcych nacisków- więc po tym wyraźnie widać, kto ma siłę.
A jak też widać- ta zimna wojna Wielką Brytanię kosztuje coraz większe pieniądze, Argentyna kolejne dość mocne uderzenia wykonuje bez kosztów i strat, dyplomacją i handlem. A też przypominam, że rząd UK jest uzależniony od pożyczania pieniędzy- znaczy to wszystko robi na kredyt, a tutejszy nie tylko nie pożycza, ale i spłaca gigantyczne długi.
Więc jeszcze raz- i kto tu jest mocarstwem i potrafi prowadzić politykę? Patrząc na to, zaczynam mieć przeczucie, że UK zacznie lobbować w ONZ za rezolucją oddającą Argentynie wyspy....
Update- nowe informacje, pojawiły się po napisaniu posta.
Rząd peruwiański ogłosił, że odmawia zgody na wpłynięcie brytyjskiego niszczyciela, który miał odbyć kurtuazyjną wizytę od najbliższego wtorku (więc okręt już jest w rejsie i zapewne będzie miał problemy z zaopatrzeniem po drodze) oraz, że prazydent Peru, Z POWODU NIEUZNAWANIA PRZEZ UK UZASADNIONYCH ROSZCZEŃ ARGENTYNY WOBEC MALWINÓW, odwołuje zaplanowaną wizytę w Londynie i nie będzie się tam wybieral w przewidywalnej przyszłości, a zamiast tego- wybiera się do Buenos Aires.
Dla drobnego wyjasnienia- Peru jest dość słabym państwem i w znacznym stopniu uległym wobec obcych nacisków- więc po tym wyraźnie widać, kto ma siłę.
A jak też widać- ta zimna wojna Wielką Brytanię kosztuje coraz większe pieniądze, Argentyna kolejne dość mocne uderzenia wykonuje bez kosztów i strat, dyplomacją i handlem. A też przypominam, że rząd UK jest uzależniony od pożyczania pieniędzy- znaczy to wszystko robi na kredyt, a tutejszy nie tylko nie pożycza, ale i spłaca gigantyczne długi.
Więc jeszcze raz- i kto tu jest mocarstwem i potrafi prowadzić politykę? Patrząc na to, zaczynam mieć przeczucie, że UK zacznie lobbować w ONZ za rezolucją oddającą Argentynie wyspy....
Drugi i lepszy kraniec swiata
Sa rzeczy, ktore mozna sprawdzic teoretycznie, ale niektore trzeba jednak zobaczyc osobiscie. Od pewnego czasu uwazalem, ze Argentyna jest krajem zdecydowanie godnym uwagi, zarowno jesli chodzi o interesy, jak i rozwazanie przeprowadzki z Polski. Po zaledwie kilku dniach na miejscu moge podac pierwsze wrazenia.
Jedna z istotniejszych rzeczy jest pewien problem z samookresleniem narodowym Argentynczykow. Ten kraj lezy jak najbardziej w Ameryce Poludniowej, co dosc latwo sprawdzic na mapie, ale dosc zdecydowanie nie jest jej czescia kulturowo i mentalnie. Czescia samoidentyfikacji w Meksyku czy Peru jest poszukiwanie ciaglosci z kulturami prekolumbijskimi, sprzeciwu Indian wobec dominacji hiszpanskiej, itp., stopniowy wzrost liczby ludnosci bez masowej imigracji i tworzenie jakiejs tozsamosci narodowej, w pewnej czesci wspolnej dla Ameryki Lacinskiej.
Historia Argentyny wyglada zupelnie inaczej. Po uzyskaniu niepodleglosci rozpoczeto szeroko zakrojona i konsekwentna eksterminacje Indian - konsekwentniejsza nawet niz w USA, a nastepnie polityke popierania imigracji - tylko bialych oczywiscie. Jednoczesnie, inaczej niz w USA, nie stworzono praktycznie zadnej doktryny laczacej spoleczenstwo. W konsekwencji Argentynczycy sami nie wiedza kim dokladnie sa. Wbrew pozorom z cala pewnoscia nie jest to czesc Ameryki Lacinskiej. Chyba najlepiej opisuje ich pewien bon-mot, ktory juz nie pamietam gdzie i kiedy slyszalem, a mianowicie ze sa to Wlosi mowiacy po hiszpansku, mieszkajacy we francuskich domach i myslacy, ze sa Anglikami. Powiedzialbym, ze jest to idealnie trafny w swej lapidarnosci opis - tu mozna jako przyklad podac zachowanie wielce charakterystyczne: Argentynczycy na przystankach autobusowych ustawiaja sie w grzeczne kolejki - cos takiego wystepuje chyba tylko jeszcze w Anglii. Przy okazji - argentynska odmiana hiszpanskiego jest bardzo "szeleszczaca" w brzmieniu i za to byc moze nalezy obarczyc odpowiedzialnoscia trzecie co do wielkosci zrodlo pochodzenia Argentynczykow, po Hiszpanii i Wloszech, czyli Polske. Parafrazujac wspomniany juz powyzej bon-mot: Wlosi mowiacy po hiszpansku, ale z polskim akcentem...
Podsumowujac - narod jedyny w swoim rodzaju, a oddajac sedno tego opisu - po prostu europejski. Miasta dosc ewidentnie sa dla ludzi, a nie dla samochodow, a czysta jakosc zycia, jesli tylko dochody ma sie w zakresie bardziej zblizonym do klasy sredniej a nie biednych jest naprewde niezla. Zdecydowanie bardziej porownywalna do co przyjemniejszych miejsc w Europie niz USA.
Przy okazji - trwa tu teraz boom ekonomiczny. Bezrobocie wlasciwie zniklo, zreszta prawie wszyscy, ktorzy wyjechali po 2001 juz wrocili i przyjezdzaja tlumy innych - z jednej strony Amerykanow i Europejczkow, z drugiej biednych z Paragwaju i Boliwii, szukajacych tu pracy na czarno.
Wzrost ten jest generowany w oparciu o dosc solidne fundamenty - Europa potrzebuje zywnosci i biopaliw z Argentyny, Argentyna wlasciwie nie potrzebuje niczego z Europy, ani USA.
Dosc jasno pokazuje to, kto bedzie w przyszlosci dyktowal warunki....
USA i Kalifornia- perspektywy
Cóż- to co sam widziałem- USA się powoli sypią. Dolara wyraźnie zżera inflacja, z której przeciętni tubylcy jeszcze nie do końca sobie zdają sprawę. Być może dlatego, że są to jedynie podwyżki wszystkiego, a płace nawet, nominalnie ciągle jeszcze spadają. Czyli Amerykanie uczą się w przyspieszonym tempie rzeczy zupełnie dla nich obcej- oszczędzania. Niektórzy dość brutalnie- jak mieszkańcy kamperów, inni sami potrafią ograniczyc wydatki i jakoś żyć.
Ale nie to jest tak bardzo istotne- znacznie ważniejsze jest to, że chyba powoli rosną separatyzmy. Tutaj raczej po pytaniu o identyfikację narodową łatwiej usłyszeć odpowiedź “Kalifornijczyk”, niż “Amerykanin”.
Pod tym względem zacząłem się zastanawiać nad perspektywywami kraju jako takiego i jego poszczególnych regionów (bo bardziej chodzi o odrębnośc regionalna niż stricte stanową).
Otóż rzeczami które trzymają w całości USA jest wyłącznie dolar i armia. Dolar jest gdzieś w okolicach ostatniej prostej do swojego końca- nie bedę zgadywać ile jeszcze to zajmie, ale nawet najstarsi Czytelnicy raczej tego doczekają. Rząd federalny kochany nie jest (chyba już tylko w Polsce federalny rząd amerykański jest lubiany...), a jak upadnie dolar z armią może być zabawnie- w końcu przecież nie będzie pieniędzy na jej utrzymanie w takim kształcie i rząd będzie musiał jakoś to rozwiązać- ograniczyć armię lub stracić nad nią kontrolę. Jesli ograniczy armię- można nieco zaryzykować spekulację, że poważniejsze stany przestaną się go bać.
I teraz- co z poszczególnymi regionami? Wbrew pozorom (znaczy obecnej sytuacji budżetowej) Kaliforni wróżę całkiem niezłą przyszłość. Długi są w końcu nominowane w dolarach USA- hehe. Jeden z niewielu (a może jedyny) region USA który eksportuje produkty i usługi hi-tech. Co więcej, posiadający doskonałą infrastrukturę biznesową (znaczy oprócz pracowników także inwestorów, a choćby i prawników) pozwalającą łatwo i szybko założyć i rozwinąć dowolny naprawdę innowacyjny pomysł. Oprócz tego przyzwoite rolnicwo zapewniające przynajmniej możliwośc wyżywienia populacji I przy tutejszym klimacie jeszcze mające całkiem duży potencjał wzrostu. Podając może drobny przykład, ale wzgórza wokół Krzemowej Doliny doskonale nadają się pod uprawę oliwek, a obecnie porośnięte są rodzimą roślinnością i wypasa się tam odrobinę bydła. Co prawda przy takim nachyleniu terenu wymagałoby to ręcznego zbioru- co oczywiście przy jeszcze obecnych cenach pracy tutaj jest kompletnie nieopłacalne- ale pokazuje to, że ten region posiada jeszcze olbrzymie rezerwy. W tej chwili niemożliwe do uwolnienia wskutek obłędnych cen nieruchomości i wysokich kosztów pracy, ale to się w momencie upadku dolara wyrówna z powiedzmy obecną Grecją- gdzie właśnie na takich stokach oliwki rosną, są ręcznie zbierane i mają się w miarę dobrze.
Zresztą ceny ziemi rolnej są tak obłędne, że już nie opłaca się uprawiać winogron czy oliwek w Napa Valley- pomimo doskonałej gleby i klimatu, wino jest kilkukrotnie droższe niż jeszcze lepsze argentyńskie.
Zresztą ceny ziemi rolnej są tak obłędne, że już nie opłaca się uprawiać winogron czy oliwek w Napa Valley- pomimo doskonałej gleby i klimatu, wino jest kilkukrotnie droższe niż jeszcze lepsze argentyńskie.
Pozostałe regiony USA nie są w tak dobrej sytuacji. Jedna z niewielu innych sensownych firm eksportujących zaawansowane wyroby jaka przychodzi mi na myśl to Boeing- także położony na zachodnim wybrzeżu- które prawdopodobnie będzie dzielić w całości los Kalifornii- jakikolwiek by on nie był. W pozostałej części kraju, jeśli istnieje jakikolwiek przemysł- to produkuje on bezwartościowy złom (jak Detroit) lub uzbrojenie. Dalej- Południe i Midwest to jest rolnictwo, za to na wschodnim wybrzeżu nie ma nic... Jest rząd federalny i biznes oparty na spekulacji, czyli na dolarze. Tą część USA blado widzę. Czyli właściwie znów ten sam problem co wszędzie- nieproduktywny stołeczny region konsumujący zasoby reszty całkiem bogatego kraju.
Czyli- zobaczymy, ale kiedy USA się zaczną na poważnie sypać, ja wrócę- już może na dłużej, do Kalifornii. Naprawdę piękny kraj. Jak ogłosi niepodległość będę tu pierwszy.
Następny post będzie już z zupełnie innego końca świata.
Oszczędzanie energii w USA
Jest zupełnie oczywistym, że spadek ilości energii dostępnej przeciętnemu człowiekowi musi się wiązać z obniżeniem średniej jakości życia. Oszczędzać można, ale inna nazwa oszczędzania to po prostu zaciskanie pasa. Dla wielu jest ono koniecznością, ale koniecznością niezbyt przyjemną. Znacznie fajniej, gdy absolutnie z niczym nie trzeba się liczyć.
Zużycie energii można ograniczyć w danej populacji o 10% na dwa sposoby: 80 % populacji zakupuje (zużywa) o 12,5% energii mniej, lub 20% populacji zużywa połowę tego co wcześniej. To drugie rozwiązanie jest już prawie zastosowane w Kalifornii, gdzie ładnie przybywa “nowych biednych” czyli dawnej klasy średniej, obecnie żyjącej w kamperach i bawiącej się w chowanego z policją.
W Krzemowej Dolinie, gdzie w tej chwili jeszcze uparcie nie chce się zacząć pora sucha i jest tak zimno jak w Polsce w lecie, około jedna czwarta przestrzeni biurowej stoi wolna do wynajęcia. Są to biura, w których stworzono i nadal tworzy się technologię, z której korzystamy na co dzień siedziąc przed komputerami. Dziś nadal wytwarzane są całkiem pożyteczne rzeczy, ale jest ich po prostu mniej. Ludzie, którzy tam pracowali są już niepotrzebni. Kapitału na nowe startupy nie jest tyle co kiedyś, co oznacza pośrednio, że obecnych zasobów już teraz brakuje na inwestycje. Dostępnych środków konsumujemy coraz większą cześć, mniej i mniej przeznaczając na poprawę bytu w przyszłości, a mimo to obecną konsumpcję i tak trzeba ograniczać.
Poniżej zamieszczam kilka zdjęć dotyczących oszczędzania energii w USA. Mieszkańcy tych pojazdów już nie muszą płacić za domy i stosy gadżetów w nich zgromadzonych, żyją skromnie i oszczędnie (przynajmniej jak na warunki Stanów Zjednoczonych). A przy okazji - na zdjęciu widzimy parking obok sklepu w niedzielne popołudnie: owszem boczny, a nie przed wejściem - ale trochę pusto - nieprawdaż?
Oczywiście nie oznacza to, że 20% populacji żyje w kamperach, ale realne bezrobocie oscyluje wokół tej liczby. Struktury administracyjne państwa działają jeszcze, więc takie koczowanie jest “bezprawne”:
Standard życia tych ludzi “nieco” odbiega od poprzedniego...
Co do stopnia oszczędności, rzecz jasna ilość kalorii w żywności pozostanie taka sama (przynajmniej do czasu kompletnej katastrofy), z ogrzewania poniżej pewnego poziomu mało kto będzie rezygnował, ale już zużycie energii zakumulowanej w wyrobach przemysłowych zostanie ograniczone. Pamiętajmy o tym, że energia to nie tylko prąd w gniazdku czy paliwo do samochodu ale także, a może przede wszystkim, energia zużyta już do produkcji i transportu różnych zakupywanych przez nas gadżetów. Sprzedawcy tych gadżetów mają problem, ale z drugiej strony wszyscy zaciskają pasa, a nie tylko 20 % “nieudaczników i pechowców”, którzy tracą domy i samochody, i żeby przeżyć imają się dorywczych prac, mieszkając w takich gruchotach. Trzeba też mieć na uwadze, że są to w większości WASP-y przyzwyczajone do poziomu klasy średniej - do gorszych dzielnic zamieszkanych przez czarnych i latynosów po prostu nie pasują. Inna sprawa, że na wolnym rynku i tak nie byliby w stanie nic wynająć: ich zdolność kredytowa jest żadna, nie mają stałej pracy o wystarczajacych dochodach (a jest to wymagane przy wynajmie), nie mówiąc już o tym, że nie są w stanie zapłacić z góry gotówka za najkrótszy możliwy okres najmu (zwykle wynoszący pół roku).
Podsumowując - ograniczenie zużycia energii jest jak najbardziej możliwe. A wyglada ono dokładnie tak samo jak kryzys.......
Zmiana reguł gry
Właściwie od początku ery nowożytnej - czyli w pewnym przybliżeniu od odkrycia Ameryki - trwa nieustanny rozwój ludzkości, a w szczególności rozwój cywilizacji białego człowieka. Oczywiście odbywa się to z drobnymi załamaniami i przerwami, ale można dość łatwo obronić tezę, że historia ostatnich 500 lat ludzkości to historia wzrostu zasobów energii dostępnych białemu człowiekowi. Najpierw był to import cukru z Nowego Świata i wydobycie węgla w Anglii. Potem kolonizacja Ameryk i import drewna, oraz także żywności kolejno z Ameryk, Australii i Nowej Zelandii. Następnie pojawiła się ropa i nastąpił wspaniały rozkwit cywilizacji. Pojawiły się też nawozy sztuczne i zielona rewolucja. Ludzie rozmnażali się wolniej niż przybywało dostępnej energii i komfort życia prawie bezustannie rósł. Ta gra się skończyła i teraz gramy w nową.
Gdy energia była coraz łatwiej dostępna jej wytwarzanie nie było żadnym sensownym biznesem. Była to działalność trudna i ledwo opłacalna. Przykładem tego jest oczywiście los polskiego wydobycia węgla i rolnictwa. Zresztą przez te 500 lat rolnictwo nie było źródłem bezpiecznego i dobrego dochodu a ciężkim biznesem, w którym zawsze istniała możliwość porażki. Tak wbrew pozorom zaczęło się dziać już w XVI w. Średniowieczne nadania rycerskie, które pozwalały bez trosk materialnych utrzymać oddział wojska dostępny na wezwanie feudała, przekształciły się w szlacheckie majątki z koniecznością doglądania i wiecznym zadłużeniem. Szlachcic musiał troszczyć się o interesy, choć folwark pozwalał na dobre życie. Później było jeszcze gorzej. W trakcie rewolucji przemysłowej najlepszą ideą było właśnie konsumowanie taniej i łatwo dostępnej energii. Rolnictwo w tym właśnie czasie zaczęło kojarzyć się z biedą, choć dotychczas ziemia była wyznacznikiem zamożności.
I ten właśnie trend, jak przewiduję, zaczyna się odwracać. A właściwie już się odwrócił, ale na razie mało zauważalnie. Na fali ogólnoświatowej bańki w nieruchomościach wzrosły też ceny ziemi rolnej i to jest jedyny segment rynku, gdzie wzrost ten mógł mieć coś wspólnego z fundamentami.
Poza tym, można też ekstrapolować w przyszłość trendy, które obserwujemy już dziś: spadek wartości pracy „miejskiej” i wzrost wartości wydobywanych surowców energetycznych, obojętnie jakich. Rośnie opłacalność recyclingu śmieci, uprawy lasów jak też upraw rolniczych, a wydobywający energię kopalną w sposób tańszy od innych dziś zarabiają nieprawdopodobnie. Po prostu - reguły gry się zmieniły.
Jest też druga strona tego zjawiska, nazywana dla niepoznaki kryzysem. Przetwórcy energii stanęli wobec brutalnej rzeczywistości wzrostu jej kosztów (a właściwie wartości) i destrukcji popytu. Gospodarka przemysłowa powoli się kurczy, co oczywiście najwyraźniej widać w jej krwiobiegu czyli transporcie. Stawki we frachcie drogowym są obecnie takie, że właściwie wszystkie firmy przewozowe, które są już zadłużone, muszą zbankrutować. W każdym razie dotyczy to na pewno tych działających wyłącznie w przewozach krajowych w Polsce. Oczywiście, w pewnym momencie możliwości przewozowych ubędzie na tyle, że pozostali będą mieli zajęcie i stawki wzrosną, ale przewoźników ubędzie. Razem z towarami, które przewożą.
W zupełnie oczywisty sposób spadnie też poziom życia mieszczuchów uzależnionych od transportu i gospodarki przemysłowej; w pewnym momencie perspektywa życia na wsi, zapewniającego przynajmniej bezpieczne minimum przerwania, stanie się dla niższych klas miasta bardzo atrakcyjna. Oczywiście timing jest niepewny, ale jestem dość mocno przekonany, że ten upadek cywilizacji przemysłowej już się zaczął.
Symptomy są oczywiste: trwa stopniowe ograniczanie popytu na dobra przemysłowe, trwa upadek transportu, a jednocześnie ceny wszystkich postaci energii osiągają nowe rekordy. Wszystkich - to znaczy zarówno ropy używanej w transporcie, węgla i gazu w energetyce, jak też żywności niezbędnej do przeżycia ludzkości. A żywność, pamiętajmy, jest też przerabiana na paliwa.
Dalszy rozwój wypadków jest łatwy do przewidzenia: bunty ludności miejskiej, poczynając od miejsc, gdzie wydatki czysto energetyczne pochłaniają największą część budżetów domowych. To oznacza sumę wydatków na żywność i ogrzewanie, a ogrzewanie w zakresie niezbędnym do fizycznego przetrwania. Cóż - w Polsce, czysto kalorycznie licząc, ogrzewanie jest wydatkiem sporo większym niż żywność i zapewne w przejściowym okresie stanie się mało dostępnym luksusem. Docelowo będzie możliwe tylko w ilości dostępnej do przetworzenia energii słonecznej. Kiedy paliwa kopalne się już skończą... Znów, istnieje wyjście technologiczne - przecież ogniwa słoneczne pozwalają na znacznie lepsze wykorzystanie energii słonecznej niż rośliny, ale też w przeciwieństwie do roślin wymagają znacznych nakładów energetycznych na wytworzenie. I to nakładów koniecznych do poniesienia przed rozpoczęciem korzystania z nich, a przy okazji niemożliwych do wyceny w postaci bez paliw kopalnych. Zwyczajnie nie wiadomo, czy fotowoltaika jest opłacalna energetycznie bez zużywania paliw kopalnych. Prawdopodobnie tak i to daje nadzieję ludzkości, ale naprawdę nikt nie może być tego pewien w dniu dzisiejszym.
Czy jest rozsądne wyjście z tej sytuacji? Dla ludzkości jako ogółu - być może. Łączy się to z opanowaniem nowych źródeł energii i oczywiście posiadaniem zasobów na ich wdrożenie w celu zastąpienia dotychczasowych. To nie jest niemożliwe, choć w mojej opinii niestety mało prawdopodobne. Wymagałoby to rządów myślących w perspektywie pokoleń, co wydaje się dla państw Zachodu przynajmniej opcją absolutnie nierealną.
Pozostaje więc myśleć o sobie i własnej rodzinie, co jest rzeczą znacznie bardziej naturalną od myślenia o wspólnocie państwowej. I tutaj przygotowuję dość dużą inwestycję, która pozwoli mi, mam nadzieję, przetrwać całkiem przyjemnie nadchodzące czasy, a i w przyszłości całkiem dobrze zarabiać.
Podsumowując: myślmy o tym, ile energii potrafimy wytworzyć, nawet jeśli miałoby to przybrać postać nauczenia kogoś języka, który pozwoli mu efektywniej wykorzystać jego własne zasoby. Oczywiście, im bardziej „skoncentrowany energetycznie” produkt wytwarzamy, tym większych zysków możemy się spodziewać.
A do mocno zainteresowanych, jeśli ktoś dysponuje sensownym kapitałem – bliższe informacje- mailem.
Zresztą przy okazji powyższy post tłumaczy nieco moją osłabioną aktywność na blogu ostatnimi czasy....
Wybuch
Ostatnie wydarzenia w Egipcie i okolicach zaskoczyły przynajmniej opinię publiczną - ale to było do przewidzenia. Co więcej: nie można co prawda przewidzieć dokładnie gdzie nastąpi kolejny wybuch, ale można dość łatwo oszacować jego prawdopodobieństwo.
Wiadomo mniej więcej kto wywołuje rewolucje od strony czysto ludzkiej.
Musi tutaj nastąpić połączenie większych ilości młodych mężczyzn nie mających żadnej perspektywy na przyszłość - oni są zawsze żołnierzami każdej rewolucji i każdego buntu. Tyle, że sami zwykle nic nie zrobią.
Są tylko materiałem wybuchowym, dającym energię i życie społeczeństwu, ale samemu najzupełniej nieszkodliwym.
Drugim składnikiem muszą być dojrzali mężczyźni, którzy posiadają już odpowiednie życiowe doświadczenie, a co ważniejsze - rodziny. Potrafią się odpowiedzialnie zachowywać- jak oni dochodzą do wniosku, że tak nie może dłużej być to można uznać, że nie będzie. Oczywiście nie mam tu na myśli zawodowych rewolucjonistów ani przeintelektualizowanych gryzipiórków, tylko ludzi najzwyczajniej przeciętnych, nie wiedzących i nie zastanawiających się dlaczego jest źle tylko zwyczajnie czujących, że jest źle. Cel jest zawsze ten sam- aktualna władza.
Każdy wybuch następował właśnie wtedy, gdy dojrzali, 30-40 letni mężczyźni nie byli w stanie utrzymać rodzin, co doprowadza nas logicznie do następnego elementu układanki:
żon czterdziestolatków.
Oczywiście można twierdzić, że co mają do powiedzenia kobiety w społeczeństwie ortodoksyjnie muzułmańskim? Być może w przestrzeni publicznej niewiele, ale nikt mi nie wmówi, że w związku dwóch ludzi nie próbują oni przynajmniej funkcjonować razem, rozmawiać ze sobą i utrzymać wspólne dzieci. Być może islamska kultura opóźnia tę komunikację, ale z całą pewnością (jako zasada oczywiście) taka komunikacja istnieje.
Jeśli dochodzi do punktu w którym czy to przez inflację, czy też zwyczajny wzrost cen żywności już nie sposób wyżywić rodziny - to właśnie żony doprowadzają prędzej czy później swoich mężów do przekonania, że tak dalej być nie może. Kiedy próby zwiększania dochodów są w oczywisty sposób skazane na niepowodzenie, zaczyna się gotować. Gdy dojrzali mężczyźni przestają widzieć nadzieję dla swoich rodzin popadają w apatię (co jest tematem na Agepo - bo tak przewiduję przyszłość Polski) lub stają się przywódcami tych dwudziestolatków. I tu następuje wybuch,
który zmiata dotychczasową władzę, chyba że ta obroni się karabinami maszynowymi.
A teraz do meritum: obecny wzrost cen żywności ma raczej trwały charakter. Nawet jeśli w sporej części jest spowodowany ucieczką od dolara to i tak kryzys żywnościowy jest dość wyraźnie na horyzoncie. Kolejne kraje będą wybuchać zaś sytuacja będzie się stawała coraz mniej stabilna. Bo to chyba oczywiste - zmiana władzy specjalnie kryzysu nie zażegna, może chwilowo, ale na dłuższa metę to jest niemożliwe.
A czynniki ryzyka są dość oczywiste- udział ludzi w wieku 17-25 lat w populacji i poziom bezrobocia wśród nich z jednej strony, a z drugiej procent dochodów wydawanych przez przeciętną rodzinę na żywność. I oczywiście im dany kraj jest w większym stopniu uzależniony od światowego rynku żywności, tym podwyżki cen są trudniejsze do uniknięcia. Można tu jako przykład odwrotnego zjawiska podać Argentynę - kraj, delikatnie mówiąc, samowystarczalny żywnościowo. Ten kraj dla odmiany jest z całą pewnością na fali wznoszącej, która potrwa jeszcze wiele lat.
W tym momencie można już sporządzić listę krajów, które mogą się mieć źle i które należy omijać oraz takich, przed którymi są jeszcze jakieś perspektywy. Choć to oczywiście są fundamenty, można o nich mówić na dłuższą metę, bo zwyczajnie tak będzie. Kiedyś wybuchną- ale kiedy i jak w międzyczasie zachowają się rynki? Kompletnie nie wiadomo- ale można się domyślać, że zacznie się od krajów w których największą część przeciętnego domowego budżetu stanowi żywność.
Subskrybuj:
Posty (Atom)



